Dromen van bevrijding en zwijgen van ontgoocheling

De droom en de stilte. Zondag, 22.07-22.59u.

Hoe zeker waren veel Palestijnen in het najaar van 1990 van Saddam Husseins overwinning op de Amerikanen! De vijand was al verslagen eigenlijk, zijn waarden waren overwonnen, zijn cultuur minderwaardig. Hoe groot was dus de desillusie toen Saddam bepaald niet onoverwinnelijk bleek, zijn soldaten niet vochten en de geallieerden zijn linies soepel oprolden. Zo fragiel is inderdaad de scheiding tussen "dromen van bevrijding en het diepe zwijgen van ontgoocheling', zoals de Palestijns-Belgische makers van de documentaire "Droom en de Stilte' wilden aantonen.

De documentaire is in het najaar van 1990 opgenomen onder Palestijnse vluchtelingen in Jordanië, en de afloop van de oorlog in het Golfgebied ontbreekt dan ook. Maar de reactie van Um Mahmoud, de verder nuchtere Palestijnse die toch vol overgave in Saddam geloofde, is makkelijk voorstelbaar. Evenals die van haar tegenpool, de geestelijke die de islamitische voorschriften verklaarde, de theorie waarmee Um Mahmoud het zo moeilijk had.

De makers wilden ook ontdekken "wat een kleine natie tot zelfmoord drijft in de naam van heilige oorlog', maar wat zij daarmee nu bedoelden bleef verborgen. Saddams oorlog was geen heilige oorlog, de Palestijnse strijd is lang niet voor alle Palestijnen een heilige oorlog: de meerderheid, met inbegrip van Um Mahmoud, is haar huis, haar land kwijt, en droomt steeds mooiere dromen van een terugkeer. Maar de islam op zich drijft slechts een kleine minderheid, al groeit die in de armzalige verdrukking van de Gazastrook.

Maar Um Mahmoud is verder een aardige vrouw, een vrouw van de alledaagse werkelijkheid, met haar frustraties over de beperkingen die de islam haar oplegt en haar opstandige ambities. Ze vindt de sluiers nonsens die de geestelijke onontbeerlijk acht - de gesluierde buurvrouw is overreden - en ze lacht wat om het Allahu Akbar, God is groot, dat een zuigeling krijgt ingefluisterd “opdat God haar inspireert te zwijgen”. Ze voert een ongelovige discussie met de sjeik die alle verkeer tussen man en vrouw, behalve tussen buren of familie, afwijst: “Hoe zit het dan met ons?”. Ze had een baan gewild en ze volgt een alfabetiseringscursus. Maar het gebouw waar de gratis cursus wordt gegeven, loopt schade op bij de bouw van een moskee. De sjeiks namen het land, ze vonden de moskee belangrijker dan de school, zucht een vrouw. En het is duidelijk dat ze weinig moet hebben van de islam van de sjeiks.