Rondom Sarajevo

HET DEBAT OVER een eventueel ingrijpen ten behoeve van de bevolking van Sarajevo speelt zich op drie niveau's af.

Voorop staat de humanitaire hulp - de vraag hoe de dagelijkse aanvoer van voedsel en medicamenten door de lucht en vervolgens over de weg te verzekeren. De bereidheid daartoe in Europa en Noord-Amerika staat buiten iedere twijfel. Complicaties ontstaan door het voortdurende geweld in en rondom de stad waardoor aan de belangrijkste voorwaarde voor de al op gang gekomen interventie van de Verenigde Naties - een bestand dat door alle partijen in acht wordt genomen - niet is voldaan. Hoe die complicaties moeten worden weggenomen, is vanaf vandaag onderwerp van onderzoek en studie. Het derde niveau van discussie betreft het prestige binnen de Europese en Atlantische wereld: wie bepaalt hoe er in Sarajevo wordt opgetreden?

De afspraken binnen de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE), de Westeuropese Unie (WEU) en de NAVO vandaag in Helsinki spelen zich voornamelijk af op dat derde niveau. De WEU lanceert een operatie ter zee en in de lucht om de naleving te registreren van het embargo van de Verenigde Naties tegen Servië en Montenegro. Daartoe stuurt zij een vloot naar de Adriatische Zee. De Amerikanen doen iets dergelijks en de NAVO ook. Hoe het er in de praktijk uit gaat zien, is open gelaten. Een besluit van de CVSE om waar nodig de vrede te handhaven met hulp van WEU en NAVO werd daarmee vanmorgen, tot op zekere hoogte op voorhand, geëffectueerd.

ONMIDDELLIJK DRINGT zich de vraag op wat Sarajevo hiermee opschiet in wier naam de Bosnische president, Alija Izetbegovic, voor het forum van de CVSE een wanhopig verzoek om hulp heeft gedaan. Van meer betekenis dan de aangekondigde maritieme operaties is dan ook de studie die binnen de WEU wordt aangevangen om corridors te openen voor de hulpverlening aan Bosnië-Herzegovina. Zij het dat voor een daadwerkelijk optreden een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad noodzakelijk wordt geacht. En daar geldt als een belangrijke factor dat de Amerikanen niet bereid zijn voor de Europeanen de kastanjes uit het vuur te halen. Een onderneming als tegen Saddam Hussein is in dit verkiezingsjaar en in het voor de guerrilla geschapen berglandschap van Bosnië niet voor herhaling vatbaar.

Opvallend is de pioniersarbeid van de Fransen. Zij dringen zich bij de VN-bevelhebber ter plaatse op als zijn loyaalste eenheden. Nog voor de daartoe aangewezen Canadezen vanuit Kroatië het vliegveld van Sarajevo konden overnemen, stormde een detachement Franse blauwhelmen uit een van de eerste transportvliegtuigen die er landden. Thans zijn Franse gevechtshelikopters op weg om de VN-troepen bij te staan. Maar dat alles zal niet voldoende zijn om de strijdende partijen een bestand op te leggen. Een Duitse commentator schreef onlangs dat de gallische haan, als in de woestijnen van Koeweit en Irak, nog steeds in de schaduw van de Amerikaanse adelaar vliegt. De schaduw van die adelaar reikt straks hoogstens tot de stranden van het vroegere Joegoslavië.

DE STAATSLIEDEN in Helsinki bijeen keren min of meer tevreden huiswaarts. Zij hebben de CVSE een formele rol toegekend bij het handhaven van de vrede binnen het CVSE-gebied. De preventie van geweld op grond van een door Nederland ontwikkelde systematiek zal evenwel voorlopig nog wel het belangrijkste blijven. Aan de kerstboom van vredehandhavende instellingen en activiteiten is een nieuwe kaars ontstoken, maar op niet al te grote afstand woeden de oorlogen gewoon verder.