"Of je pro of contra mij bent, dat is niet interessant'

DEN HAAG, 10 JULI. “Helaas lijkt het in Den Haag vaak te gaan om "ben je voor of tegen iemand', "pro of contra Simons', en dat vind ik eigenlijk het minst interessante. Waar het mij om gaat is hoe het verder gaat met de gezondheidszorg in Nederland. Hoe ziet die zorg er in het jaar 2000 uit. Dat is niet een soort opoffering van mezelf, om dat de belangrijkste vraag te noemen, dat vind ik echt de belangrijkste vraag.”

In het eerste vraaggesprek van staatssecretaris Simons (volksgezondheid) na zijn dreigement van twee weken geleden bij onvoldoende steun voor zijn stelselwijziging af te treden, cijfert hij zichzelf weg. Tegen het einde van de dagelijkse begrotingsbeprekingen in het kabinet worstelt hij allerminst met de vraag of hij het dit najaar in het zoveelste Kamerdebat over de stelselwijziging ziektekostenverzekeringen al dan niet zal redden. “Ik ben een bestuurder die primair geïnteresseerd is in de inhoud en aanmerkelijk minder in mijn eigen carrière, want ik vind m'n weggetje wel weer.”

Simons markeerde twee weken geleden waar zijn grenzen liggen toen hij in de Tweede Kamer met zijn aftreden dreigde. Hij wil niet langer leiding geven aan de stelselwijziging als er in de Kamer geen meerderheid voor de begin juni bijgestelde kabinetsplannen is, zo zei hij nadat de CDA-fractie opnieuw aarzelingen vertoonde. In september verwacht Simons volop steun van het CDA voor de hoofdlijnen van de stelselwijziging. Dan kan hij verder met zijn levenswerk: er voor zorgen dat er in en na 2000 nog steeds een goede, voor iedereen toegankelijke gezondheidszorg is. Als die steun uitblijft, is hij weg.

In het Kamerdebat van 27 juni kreeg Simons forse kritiek, met name op zijn uitlatingen eerder dit jaar dat de premies van de particuliere ziektekostenverzekeringen wel met 20 tot 30 procent omlaag konden. Uit een vorige maand gepubliceerd onderzoeksrapport van de Algemene Rekenkamer bleek hij er ruimschoots naast te zitten. Voor de VVD was het reden Simons aftreden te eisen, maar een motie van afkeuring kreeg geen noemenswaardige steun.

Hoe kon u destijds zo ver gaan in uw uitspraken over premieverlaging?

Simons: “Deels was ik geïrriteerd door de mededeling van de verzekeraars dat de premies omhoog moesten. Terwijl we de afgelopen maanden ook hebben gezien dat premies naar beneden zijn gegaan, bij sommige maatschappijen met 6 tot 8 procent. Wat mij betreft kan er nu zand over. We hebben van die ongelukkige aanleiding nu een voordeel gemaakt door de komende jaren met de verzekeraars in een goede dialoog te komen over de veranderingen in het stelsel.”

U zou niet in uw hemd hebben gestaan als uw ambtenaren bij het maken van berekeningen hun werk beter hadden gedaan.

“Ik behoor uitdrukkelijk tot die bestuurders die hun verantwoordelijkheid nemen voor ambtelijk handelen. Klaar over. Daar ben ik heel simpel in. Natuurlijk moeten we ook in onze eigen kring zien hoe we op onderdelen sommige dingen beter kunnen doen. Maar dat hoort bij het vak.”

De betrokken ambtenaren blijven op hun plek zitten?

“Ik heb een uitermate integere en hardwerkende top volksgezondheid, die enorm veel werk verzet. Ik zie elke dag en elk weekend hoe ze, soms onder lastige omstandigheden, mede vorm geven aan de veranderingen in de volksgezondheid voor zover de overheid daarbij betrokken is. En daar heb ik geweldig veel waardering voor. Het is een teken van bestuurlijke zwakte als je zegt dat het aan je ambtenaren ligt.”

Maar is het geen teken van bestuurlijke zwakte als u in de Kamer zegt dat de verzekeraars hadden moeten zeggen dat WVC zich op verkeerde cijfers baseerde?

“Laten we zeggen dat we over en weer wat zorgvuldiger hadden kunnen zijn. Klaar over.”

Aanvankelijke voorstanders van uw plannen om het stelsel van ziektekostenverzekeringen te veranderen, zoals Beckers (Groen Links) en Kohnstamm (D66), hielden op de laatste dag voor het reces ware grafredes aan het adres van u en de stelselwijziging. Volgens Beckers is de basisverzekering door uw beslissing een aantal maatregelen uit te stellen achter de horizon verdwenen.

“Laten we het over de feiten hebben. Met het aanvaarden van het wetsvoorstel tweede fase, door Tweede en Eerste Kamer, is de basis voor veranderingen gelegd. Er is al veel gebeurd. Het stelsel begint te werken, maar op termijn zie je pas de effecten. De vraag is nu in welk tempo je verder kan. Haalt het kabinet zijn doelstelling in 1994 voor wat betreft de afronding of duurt het een jaar langer. Het is nu veel meer een kwestie van invulling en tempo geworden dan van principes. Natuurlijk zal er nog veel worden gedebatteerd over de basisverzekering, hoe sober dat pakket dient te worden en met hoeveel eigen bijdrage dat gelardeerd moet zijn. Dat vind ik ook goed.”

In hoeverre zal Simons die discussies meemaken? Zit u er in september nog? “Ik weet niet waar die vraag op gebaseerd is...”

Op de uitspraken van anderhalve week geleden in de Tweede Kamer. Als de CDA-fractie de hoofdlijnen van de kabinetsplannen niet steunt, bijvoorbeeld door vast te houden aan de invoering van een verplichte eigen bijdrage, dan is Simons weg.

“Ik heb in de Kamer naar voren gebracht - ik zeg dat nog eens heel expliciet - dat ik het van wezenlijk belang vind wat er met de gezondheidszorg gebeurt. En oprecht, veel minder interessant daarbij vergeleken is wat er met Simons gebeurt. Zo ligt het wat mij betreft.”

In de politiek gaat het ook om personen?

“Natuurlijk. Personen dragen opvattingen en ideeën uit. Maar laten we het daar dan over hebben. Dat is mijn inzet.”

Uw machtswoord was toch vooral een reactie op het "ja, we willen verder met de stelselwijziging, maar anders', dus eigenlijk op het nee, van het CDA?

“Ik heb vanuit mijn eigen verantwoordelijkheid gemeend dat dat het goede moment was om dat signaal af te geven. Ik voelde in dat debat nog een te grote terughoudendheid. Naarmate er langer onzekerheid blijft bestaan over de uitwerking van de plannen zoals het kabinet die nu voorstelt, duren de veranderingen ook weer zoveel langer. Dan komt er wéér een nieuwe ronde van politieke consultatie. De zaak is alleen goed verder te brengen als vanuit regeringsfracties een consistente lijn wordt aangehouden. Ik vond en vind dat het goed was te markeren hoe het met mijn eigen verantwoordelijkheid hierin stond.”

Als het CDA vasthoudt aan verplicht eigen risico stapt Simons op? “Op weg naar september komt er nog intensief politiek overleg, met beide regeringsfracties. Ook over de concrete maatregelen voor 1994. Ik heb er nog steeds een behoorlijk vertrouwen in dat die kabinetsbrief op hoofdpunten zal worden ondersteund. De politieke eensgezindheid zal pas werkelijk blijken als concrete maatregelen worden voorgesteld. Ik denk dat in hoge mate bepalend is, ook voor de CDA-fractie, of de alternatieven voor een verplicht eigen risico voldoende worden geacht, zoals eigen bijdragen, bijvoorbeeld voor hulpmiddelen te beginnen in 1993. En dat het veel meer om die discussie gaat dan om een principiële strijd. Ik heb er vertrouwen in dat de hoofdlijnen van de plannen door de regeringspartijen in eerste aanleg zullen worden overgenomen. Tot dat moment, geen bericht, goed bericht, zou ik zeggen.”

Bent u beschikbaar voor een tweede termijn, al dan niet op volksgezondheid, vooropgesteld dat u deze kabinetsperiode voltooit? “Het is natuurlijk een druk en gecompliceerd baantje. Als op enig moment iemand vindt dat ik voor deze of voor een andere zaak een geschikt iemand ben, dan hoor ik dat wel. En het is geen drama als mensen dat niet vinden, zo simpel is het. Het zal een nieuwe afweging zijn. Na acht jaar wethouderschap in Rotterdam en straks vier jaar zo'n zware portefeuille in Den Haag... Daar zal ik thuis nog eens over moeten praten.”