Nederland neemt eiland stevig in de "houdgreep'

DEN HAAG, 10 JULI. Minister E. Hirsch Ballin (Koninkrijkszaken) heeft forse politieke weerstanden op de Nederlandse Antillen weten te overwinnen tegen een ongewoon strenge aanpak van de bestuurlijke chaos op het eiland Sint Maarten. Als een “staatsrechtelijke houdgreep” omschreef de minister gisteren de noodmaatregelen om op het Antilliaanse eiland tot een “deugdelijk en rechtmatig bestuur” te komen, zoals het Statuut voor het Koninkrijk dat vereist.

St. Maarten is nog net ontkomen aan een regeringscommissaris uit Den Haag, die de bevoegdheden van het plaatselijk bestuur volledig zou overnemen. Maar wel heeft de gezaghebber, R. Voges, met onmiddellijke ingang toestemming nodig van de gouverneur van de Nederlandse Antillen, mr. J. Saleh, voor praktisch elke bestuurlijke beslissing. Ook de centrale regering van de Nederlandse Antillen in Willemstad wordt daarbij gepasseerd, want de gouverneur oefent deze speciale taak uit onder directe verantwoordelijkheid van het Koninkrijk, lees de in Nederland verantwoordelijke minister, lees Hirsch Ballin.

Claude Wathey, leider van de Democratische Partij en de belangrijkste machthebber op St. Maarten, heeft fel geprotesteerd want zijn invloed wordt sterk gereduceerd. Ook premier Liberia-Peters van de Antillen verzette zich tegen de voorstellen van minister Hirsch Ballin. Zij gaf de voorkeur aan een nieuwe poging door de centrale regering in Willemstad om op St. Maarten orde op zaken te stellen, maar Den Haag had daar geen enkel vertrouwen meer in.

De Antillen hebben geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid van een 'intern appèl' (nader overleg tussen de meest betrokken ministers binnen de Koninkrijksministerraad, onder leiding van de Nederlandse minister-president) die in het Satuut is omschreven. Uiteindelijk heeft de Antilliaanse gevolmachtigde minister in Den Haag zich gisteren in de de Koninkrijksministerraad gewonnen moeten geven. Voor Willemstad betekent dat een risico, want Claude Wathey steunt de Antilliaanse coalitie nu nog. Zou de Democratische Partij zich daaruit terugtrekken, dan ontvalt de politieke basis aan het kabinet en moeten er wellicht nieuwe verkiezingen worden gehouden. Dat het meningsverschil hoog is opgelopen en bijna tot een crisis binnen de Koninkrijksregering heeft geleid, blijkt wel uit het kritische commentaar van de Antilliaanse premier, gisteravond in een uitzending van de Curaçaose televisie, nadat het besluit in Den Haag al was genomen. Liberia-Peters meent dat de noodmaatregel van Hirsch Ballin het bestuur in St. Maarten zal verlammen. Met die opmerking ondergraaft ze het gezag van de Koninkrijksregering, waar ze zelf deel van uitmaakt.

De Koninkrijksministerraad moest de Antilliaanse bezwaren wel negeren, want uit het rapport van de commissie-Pourier was duidelijk gebleken dat St. Maarten al jaren onbestuurbaar is en Willemstad was niet bij machte daar verandering in te brengen. In feite maakten de gedeputeerden van de Democratische Partij - de handlangers van Wathey - op St. Maarten de dienst uit en de gezaghebber durfde hun besluiten niet voor vernietiging bij de regering van de Nederlandse Antillen voor te dragen. Dat zou om partijpolitieke redenen (het bruskeren van een regeringspartij) toch niet lukken, zo blijkt uit het rapport.

Nog ernstiger is dat de georganiseerde misdaad, de mafia en de drugsmokkel een sterke invloed op het bestuur van het eiland deed gelden. Minister Hirsch Ballin acht die toestand onhoudbaar. Hij constateerde gisteren dat het eilandbestuur onverantwoord hoge schulden heeft gemaakt, terwijl de economie er fleurig voorstaat en er “op een of andere wijze” veel is geïnvesteerd in toeristische voorzieningen. In feite is St. Maarten geëxploiteerd door de “zelfkant van de economie”, zo luidde een pijnlijke constatering van Hirsch Ballin.

Zo heeft op St. Maarten, waar de minister eigenlijk graag een centraal bestuur voor de Bovenwindse eilanden wil vestigen, de wal het schip gekeerd. Voorlopig is de autonomie voor dit eiland waar het gaat om de eigen bestuurlijke inrichting en de lokale ontwikkeling, die in het Statuut voor het Koninkrijk sterke nadruk heeft, een mooie droom gebleken. Het orde op zaken stellen zal jaren vergen, zegt minister Hirsch Ballin, en de staatsrechtelijke houdgreep minimaal een jaar. Godfather Claude Wathey dringt al jaren aan op meer zelfstandigheid in de vorm van een aparte status als land binnen het Koninkrijk, naar het voorbeeld van Aruba. Hij heeft die kans volledig verspeeld, want een St. Maarten zoals het tot nu toe is bestuurd zou een onmogelijk blok aan het been van de Koninkrijksregering zijn.