Coalitie-partner wil radicaal ander beleid; Rabin bereikt akkoord over nieuwe regering

TEL AVIV, 10 JULI. De socialistische kabinetsformateur Yitzhak Rabin is er vannacht in geslaagd een regering te vormen die op 67 van de 120 stemmen in het parlement, de knesseth, kan rekenen.

Nadat gisteravond eerst de linkse Merets-partij (12 zetels) het coalitie-akkoord met de Arbeidspartij (44) had getekend, volgde de ultra-orthodoxe Shas (6) partij enkele uren later. De Arabische Democratische lijst (2) en de Arabische communistische partij Hadash (3) zullen de regering Rabin, zonder er deel van uit te maken, steunen. Maandag zal Rabin zijn regering aan de knesseth presenteren.

Het is niet uitgesloten dat de nationalistische Tsomet-partij en het Verenigd Torah Jodendom alsnog de parlementaire basis van de regering Rabin zullen verbreden.

In een aan het coalitie-akkoord toegevoegde brief heeft Merets het recht verworven zich volgens haar zeer progressieve principes uit te spreken voor de stichting van een onafhankelijke, gedemilitariseerde Palestijnse staat op de Westelijke Jordaan-oever en in de Gaza-strook. Ook behoudt Merets zich het recht voor te ijveren voor deelname van de PLO aan het vredesproces op voorwaarde dat deze overkoepelende Palestijnse organisatie de staat Israel erkent en de terreur stopt.

Indien een half jaar na de vorming van de regering de wet die contacten van Israelische ingezetenen met PLO'ers verbiedt niet is aangepast heeft Merets het recht dienaangaande een wetsontwerp in te dienen.

In deze belangrijke briefwisseling tussen de Arbeidspartij en Merets is bovendien vastgelegd dat de regering de stichting van nieuwe nederzettingen en de uitbreiding van bestaande nederzettingen in de bezette gebieden zal moeten goedkeuren. Israel zal de Amerikaanse kredietgarantie van 10 miljard dollar niet krijgen indien de regering Rabin aan de nieuwbouw in de bezette gebieden geen onmiddellijk einde maakt. Volgens het blad Maariv van vandaag heeft Washington Rabin mondeling van dit standpunt op de hoogte gesteld.

Ook de kwestie van controle op het respecteren van de mensenrechten in de bezette gebieden en het in acht nemen van de vierde Geneefse conventie worden in de briefwisseling tussen de Arbeidspartij en Merets uitdrukkelijk genoemd.

Hoewel de paragrafen in dit document betreffende de Palestijnse kwestie niet in het regeringsprogramma voorkomen en daarom ook niet bindend zijn voor premier Rabin, hebben zij in de context van diens streven om de Palestijnse kwestie tot een oplossing te brengen wel groot psychologisch gewicht.

Nooit eerder zijn zoveel taboes over de Palestijnse kwestie in de loop van het coalitieoverleg in het centrum van het politieke debat geplaatst. Enkele van de progressieve standpunten van Merets inzake de Palestijnse kwestie zijn ook aanvaardbaar voor invloedrijke jonge duiven in de Arbeidspartij. Rabin neemt daarentegen een aanzienlijk conservatiever standpunt in.

De benoeming van de de Merets-leidster Shulamit Aloni tot minister van onderwijs is vooral bij de religieuze partijen als een bom ingeslagen. Voor de NRP, die onder het Likud-bewind deze belangrijke portefeuille beheerde, was dat mede aanleiding om van deelname aan de regeringscoalitie af te zien en ook de Tsomet-partij ziet met lede ogen deze post naar Merets gaan.

De ultra-orthodoxe Shas-partij wordt voor de overdracht van het ministerie van onderwijs aan Merets gecompenseerd met het opzetten van een afzonderlijk bestuurslichaam op dit ministerie voor het religieuze onderwijs. Aan het hoofd van dit nieuwe lichaam zal een Shas-onderminister komen te staan. Deze "autonomie' voor het ultra-orthodoxe onderwijssysteem zou alsnog het Verenigd Thorah Jodendom in de regeringscoalitie kunnen loodsen.

Behalve de nieuwe accenten op de Palestijnse politiek weerspiegelt de benoeming van Shulamit Aloni tot minister van onderwijs het aardbevingseffect van de verkiezingsuitslag van 23 juni. Zij is niet alleen voorstandster van overleg met de PLO en de stichting van een Palestijnse staat naast Israel maar is ook een voorvechtster voor scheiding van kerk en staat. Gezien de samenstelling van de Israelische maatschappij en de vele ideologische stromingen daarin wordt het ministerie van onderwijs als een van de invloedrijkste portefeuilles beschouwd.