Polen; Er kan weer worden geregeerd

Na zes maanden van gestuntel, eerst onder premier Jan Olszewski en vervolgens onder Waldemar Pawlak, die ook na een maand praten niet slaagde in de vorming van een kabinet, gloort er voor Polen licht aan het eind van de tunnel: in minder dan een week is de 46-jarige juriste Hanna Suchocka erin geslaagd niet alleen de belangrijkste partijen van het politieke centrum op één lijn te brengen, maar ook nog een lijst van kandidaat-ministers op te stellen die klinkt als een klok.

Als alles gaat zoals het redelijkerwijs zou moeten gaan, krijgt de eerste vrouwelijke premier in de Poolse geschiedenis morgen het vertrouwen van het parlement en kan er in Polen weer daadwerkelijk worden geregeerd.

De keus van Hanna Suchocka als kandidaat-premier is waarschijnlijk een zeer gelukkige geweest. Zij heeft zich, als parlementslid van de Democratische Unie (van ex-premier Tadeusz Mazowiecki) de afgelopen maanden buiten het dagelijkse politieke geruzie tussen Olszewski, president Walesa en de diverse politieke groeperingen gehouden en kon de onderhandelingen met de potentiële coalitiepartners met een schone lei beginnen; anderzijds heeft ze - anders dan de pas 32-jarige Waldemar Pawlak - ervaring genoeg om zich niet door die coalitiepartners met een kluitje in het riet te laten sturen: ze werd in 1969 lid van de Democratische Partij (SD), een van de satellietpartijen van de communisten, maar sloot zich in 1980, vlak nadat ze voor die partij in de Sejm was gekozen, aan bij de nieuwe vrije vakbond Solidariteit; ze was een van de weinige Sejmleden die eind 1981 tegen de uitroeping van de staat van beleg stemde en werd prompt uit de SD gegooid. In 1989 werd ze op de lijst van Solidariteit in de Sejm gekozen; na de breuk tussen de intellectuelen binnen Solidariteit en Lech Walesa sloot ze zich aan bij de eerste vleugel, die een politiek thuis vond in de Democratische Unie (UD) van de toenmalige premier Mazowiecki. Haar ervaring blijkt ook uit het feit dat ze vice-voorzitter is van de parlementaire assemblée van de Raad van Europa.

Een week geleden kreeg Suchocka tijdens een verblijf in Londen, waar ze een internationale conferentie bijwoonde, te horen dat haar Democratische Unie haar naar voren had geschoven als kandidaat-premier. Binnen die week deed ze wat haar voorgangers Olszewski en Pawlak niet was gelukt: een kabinet vormen waaraan de belangrijkste centrumpartijen van de verplinterde Poolse politiek deelnemen, niet alleen radicaal-hervormingsgezinde partijen - de Democratische Unie van Mazowiecki, het Liberaal-Democratische Congres (KLD) van Mazowiecki's opvolger Jan Krzysztof Bielecki en de kleine Economische Programmapartij (PPG) - maar ook de christen-democraten en de belangrijkste Boerenpartijen. De enige groep die het tijdens het overleg liet afweten was de Centrum Alliantie, al sinds haar oprichting in 1990 de grote querulant binnen de Poolse politiek.

Het resultaat is een kabinet van het politieke midden dat niet alleen kan rekenen op een kleine meerderheid in de Sejm - met de steun van de Duitse minderheid en de vakbond Solidariteit heeft Suchocka de steun van 237 van de 460 Sejmleden - maar ook een regering waarin een aantal kopstukken van de post-communistische periode zitten, zoals oud-premier Bielecki, minister van buitenlandse zaken Skubiszewski, de ex-dissidenten Onyszkiewicz en Kuron en de economen Osiatynski en Ejsmont. Een kabinet met “schone handen”: Jan Maria Rokita, de nieuwe leider van het belangrijke Bureau van de Ministerraad, heeft zijn sporen verdiend in de speurtocht naar de dossiers van de communistische geheime dienst, en Suchocka zelf heeft tot dusverre gewerkt bij het Mensenrechtencentrum in Poznan.

Over de kans van slagen van Suchocka's regering kan nog weinig met zekerheid worden gezegd: het programma van de regering is nog niet bekend en de verschillen van mening tussen de radicaal hervormingsgezinde vleugel (UD, KLD en PPG) en de rechtse christen-democraten en boeren over het tempo en de richting van de hervormingen zijn groot. Het zal Suchocka waarschijnlijk grote moeite kosten de eenheid binnen de regering op belangrijke punten te bewaren. Als evenwel de personele samenstelling een indicatie kan vormen, staan haar kansen op middellange termijn niet slecht. Al was het maar omdat iedereen in Polen beseft, dat een mislukking van Suchocka uitdraait op vervroegde parlementsverkiezingen.