Kleine aardplaten gedragen zich als kogellagers

De aardkorst bestaat uit ongeveer vijftien grote platen of schollen, die min of meer onafhankelijk over de onderliggende mantel bewegen. Hun beweging gaat gepaard met het optreden van aardbevingen, het verschuiven van continenten en het ontstaan van gebergten. Tussen deze grote platen bevinden zich een aantal kleinere microplaten. Hun beweging lijkt vrijwel uitsluitend te worden gedicteerd door die van de hen omringende grotere broers.

Geofysici in Engeland, Canada en de Verenigde Staten hebben het gedrag van een zo'n microplaat bestudeerd, de Juan Fernandez-microplaat. Deze ligt ingeklemd op het punt waar de Pacifische, Antarctische en Nazca-plaat elkaar ontmoeten, enkele honderden kilometers ten zuiden van Paaseiland. Deze microplaat is ruwweg cirkelvormig, heeft een diameter van ongeveer 300 km en is een van de verschillende microplaten langs de zogeheten Oostpacifische Rug.

Eerst werd de topografie van de oceaanbodem met behulp van sonar nauwkeurig in kaart gebracht. Vervolgens werd uit gegevens over de richting van het magnetische veld op verschillende plaatsen in het gesteente afgeleid wat voor veranderingen er in dit stuk oceaanbodem hadden plaatsgevonden. Zo vonden de onderzoekers dat de microplaat een star geheel was, dat aan de randen door de schuifkrachten van de omringende platen in het rond werd gedraaid. De "koppeling' is perfect: nergens was iets van "slip' te bespeuren. De microplaat zit als een kogellager ingeklemd tussen de grotere platen (Nature 356, p. 571).

Het gesteente van deze microplaat ontstond ongeveer 3,9 miljoen jaar geleden, door vorming van oceaanbodem uit de onderliggende mantel. Zo'n 3,4 miljoen jaar geleden werd de microplaat een afzonderlijk, star, roterend geheel, dat aanvankelijk nog wat aangroeide. Sinds die tijd is de plaat ongeveer 90nderzoek gedraaid. De draaisnelheid was niet altijd constant. Tussen 1,75 en 0,95 miljoen jaar geleden nam de snelheid af tot 9nderzoek per miljoen jaar. Dit hing samen met een verandering in de aangrijping van de omringende platen. De onderzoekers menen dat het gedrag van deze plaat typerend is voor alle microplaten op aarde.