Islamitische jongen in het varkensvlees

Elk jaar verdienen duizenden jongeren in de vakantie geld met het pellen van bollen, het tappen van pilsjes en administratief werk. Het vakantiewerk is vaak onderbetaald of smerig, zoals voor de islamitische jongens in een varkenslachterij.

DEVENTER, 8 JULI. Op de vraag van de arbeidsinspecteur knikt Leon. Ja, hij is bijna 18 jaar oud. De arbeidsinspecteur heeft zijn twijfels als hij naar Leon kijkt. De jongen is mager en heeft een kinderlijke uitstraling. Met het gemak van een geoefende werknemer steekt hij een draad door de schouder van elk varken dat aan de rails voorbij komt. Sommige varkens zijn bijna anderhalf keer groter dan Leon.

In het kantoor van de varkensslachterij in Twello vraagt de arbeidsinspecteur naar het contract van Leon. Dan blijkt dat de jongen heeft gelogen. Hij is net zestien geworden.

Verderop, in de darmslijperij, hangt een ondraaglijke lucht. In bakken drijven lange slierten weefsel. Daaruit sijpelt het water over de vloer. Meterslange varkensdarmen worden over een lopende band geleid en vervolgens door een machine gedraaid. Toen Cem Demir voor het eerst de ruimte betrad, rende hij al na een minuut de fabriekhal uit. Kotsend. Maar hij ging door, want zijn trots vertelde hem dat hij zijn vakantiewerk moest afmaken.

Aanstaande maandag begint Murkan - het vriendje van Cem - ook op de darmslijperij. Morgen is Murkan jarig. Hij wordt dan zestien. Cem is achttien jaar. Twee islamitische jongens aan het werk bij een varkensslachter.

De arbeidsinspecteur J. van der Pols schudt zijn hoofd. Van Cem kan hij niets zeggen, die is tenslotte achttien jaar. “Dan zijn de jongeren vogelvrij.” Voor Murkan geldt artikel 27, lid B van de Arbeidswet: “een jeugdig persoon mag geen werk verrichten dat een uitgesproken negatieve invloed uitoefent op zijn ontwikkeling. Daartoe behoren omstandigheden die visueel, door stank of anderszins weerzin opwekken”. Van der Pols concludeert dat hier sprake is van weerzin. De activiteiten van Cem en zijn vriendje wil hij nu nog door de vingers zien. Maar in de toekomst mogen er geen vakantiewerkers meer op de darmslijperij aan de slag.

Leon, Cem en Murkan zijn enkelen van de vele duizenden scholieren die hun lange zomervakantie gebruiken om een zakcentje bij te verdienen. De jongeren werken in de horeca, pellen bloembollen of doen administratief werk. De beloning bestaat uit het minimum jeugdloon.

Verschillende instanties houden zich deze zomer met vakantiewerkers bezig. De FNV Jongeren hebben een telefoonlijn geopend, waar inmiddels 750 vragen en klachten zijn binnengekomen. De meest gestelde vraag is "hoeveel verdien ik?', gevolgd door "is een arbeidsovereenkomst noodzakelijk' en "word ik nu gekort op mijn basisbeurs'.

Gewapend met een boekje met regels, een brief en een vragenlijst trekt arbeidsinspecteur Van der Pols zijn district in. Samen met ruim twintig andere collega's hoopt hij de komende acht weken ruim duizend bedrijven in Overijssel en de Achterhoek te bezoeken. Vorig jaar registreerde de Arbeidsinspectie Deventer 300 bedrijfsongevallen. Daarvan betroffen er 55 jonge werknemers, onder wie 40 vakantiewerkers. Open wonden en kneuzingen scoorden het hoogst in deze laatste categorie.

Van der Pols controleert of de bedrijven zich bij het inschakelen van vakantiekrachten aan de wettelijke bepalingen houden. En dat zijn er nogal wat. “Eigenlijk mogen jongeren onder de 18 jaar alleen de vloer van de fabriek aanvegen”, zegt hij.

De praktijk is anders. Bij de varkensslachterij snijdt een scholier de koppen van de varkenslijven. De grote oren vallen slap over de rand van lopende band. Een andere jongen knoopt dikke hammen van 12 kilo per stuk aan een haak. In een metaalbedrijf verderop in Twello, buigt een negentienjarige jongen de hele dag hoeken aan ijzeren platen.

De bedrijfsleider van het metaalbedrijf verzekert de arbeidsinspecteur dat hij alleen vakantiewerkers van achttien jaar of ouder aanneemt. “Die andere kinderen zijn nog zo roekeloos en speels.” Zijn enige vakantiekracht staat op gympies achter de werkbank. “Werkschoenen zijn er alleen voor onze vaste krachten”, licht de bedrijfsleider toe.

De toekomstige verruiming van de werktijden voor jongeren en de leeftijd waarop ze aan de slag mogen, stuit de FNV Jongeren tegen de borst. Straks mogen ook kinderen van 13 en 14 jaar licht werk verrichten, nu ligt de leeftijdsgrens bij 15 jaar. De jeugdigen werken momenteel tussen 06.00 en 18.00 uur, straks is dat tot 21.00 uur. De verruiming is volgens de arbeidsinspecteur nodig voor de harmonisatie van de regels in de EG.

Op de darmslijperij bindt Cem zijn bebloede schort voor en knijpt zijn neus dicht. Hij kijkt uit naar het gezelschap van Murkan. Als die gearriveerd is, zijn er nog drie plaatsen op de beruchte afdeling open. “Als ik daar vijf vakantiekrachten nodig heb, sluit ik het liefst zeven contracten af. Dan weet ik tenminste zeker dat er vijf overblijven”, meent de personeelschef.