De Verzoeking

Grossmans opvoering van Havels toneelstuk De verzoeking (NRC Handelsblad, 23 juni) was inderdaad niet heel bevredigend. Toch waarschuw ik voor een al te simplistische benadering als zou het Tsjechische toneel (met name Grossman) in de afgelopen jaren geen steek zijn opgeschoten, gezien de ouderwets aandoende grappen en grollen.

Havel en Grossman hebben namelijk heel bewust een aantal banaliteiten in het stuk gelegd die een tegenwicht moeten vormen voor de loodzware betoogtrant en voor de gebruikelijke, "realistische' manier van taalbehandeling en acteren. Door die speciale manier van acteren, die door recensent Pieter Kottman als tekortkoming wordt gezien, probeert Grossman de traditionele, stereotiepe vorm te ironiseren en vervreemden. Hij citeert als het ware die ouderwets ogende elementen.

Iets dergelijks doet hij ook met de taal: door opzettelijk verkeerde accenten te leggen, onverwachte pauzes in te lassen of een misleidend timbre te gebruiken wordt het betoog in een ironisch, vervreemdend daglicht gesteld en de moralistische inhoud enigszins op losse schroeven gezet. Dit laatste aspect kon natuurlijk niet door iemand worden opgemerkt die geen Tsjechisch kent, want de vertaling in het Nederlands werd gewoon, realistisch voorgelezen, wat ook niet anders kon worden verwacht. Tegelijk bewijst dit weer hoe belangrijk taal is op toneel als middel om ook iets op andere niveaus te suggereren.