Shakespeare in Diever krijgt pas na de pauze snelheid en souplesse

Voorstelling: Driekoningenavond (Twelfth Night) van Shakespeare door Toneelvereniging Diever. Vertaling: E. Wijnholds Schuster; regie: Wil ter Horst-Rep; spelers: Arjen Laar, Allet Lok e.a. Gezien 4/7 Openluchttheater Diever. Te zien t/m 5/9 aldaar. Inl. 05219-1748.

Toen Shakespeare's Driekoningenavond in 1951 voor het eerst werd opgevoerd in het Openluchttheater van Diever kon het decor er niet anders hebben uitgezien dan nu: dezelfde lijsterbes, eikeboom, den. En zonder twijfel ook een zingende merel en een hippende koolmees.

Deze Drentse arcadische entourage verandert in Driekoningenavond van naam; we bevinden ons op het gefingeerde, wonderlijke en toverachtige eiland Illyria. Daar heersen vreemde wetten. De mensen zijn begoocheld. Door illusies, liefde en melancholie. Bovendien ontbreekt het hen aan zelfkennis. Hertog Orsino denkt verliefd te zijn op Olivia. In werkelijkheid houdt hij alleen van zijn eigen stemming. Olivia is slechts het object van zijn verliefdheid. Hofmeester Malvolio is ook al gek van liefde; maar hij houdt eveneens van zichzelf. Zo gaat het voort in deze golden comedy, waarin ter verhoging van de sfeer enkele droefgeestige en burleske liederen zijn verweven.

Satire en poëzie wisselen elkaar af. Hoewel aan het slot iedereen krijgt wie hij of zij wil, is verwarring het sleutelwoord van Driekoningenavond. Regisseuse Wil ter Horst-Rep opent de voorstelling met het gedraaf van alle personages over de speelvloer. Een handeling die hun gemoedsgesteldheid symboliseert. Dit is in de hele voorstelling een van de weinig daadwerkelijk verhelderende ingrepen. De structuur van de komedie is, zoals dat komedies betaamt, op feestelijke wijze ingewikkeld. Vermommingen, dubbelrollen en een tweelingbroer en -zus zorgen voor de nodige complexiteit maar ze dragen tevens de thematiek.

Zonder dit alles zou het laatste blijspel van Shakespeare een eenvoudig rechttoe rechtaan verhaal zijn over uitgestelde en uiteindelijk vervulde liefde. Nadat aan het slot alle knopen zijn ontward blijft de verwarring als een stemming van deemoed bestaan, want de vraag die Shakespeare ons voorlegt blijft over: Is de liefde blijvend van aard of is ze alleen een kortstondige roes?

De beroemde eerste regels van Driekoningenavond luiden: "Als muziek het vuur is van de liefde, speel verder dan, en geef mij overdaad." Je kunt in plaats van "muziek" het woord "toneelspel' invoegen. Vooral de beide imperatieven in "speel verder dan, en geef mij overdaad" zijn op te vatten als de opdracht die Shakespeare geeft aan zijn acteurs. Er moet met verve en moed geacteerd worden. Anders verliest het stuk zijn lichtheid.

De acteurs van Diever hebben in de meeste gevallen iets zwaars. Zeker voor de pauze, bij de expositie, verlangde ik naar meer vaart. Wanneer later op de avond de ontknoping nadert, krijgt het spel snelheid en souplesse. Een enkele acteur wist aan zijn rol flamboyantie te geven. De nar Feste (Kees Bakker) en hofmeester Malvolio (Theo Claas) hadden verrassend veel natuurlijk gemak van spelen. Hun opkomsten bij voorbeeld waren telkens meteen trefzeker. Gravin Olivia van Illyria (Trijnie Tiemersma-Naber) sorteerde effect met haar wat droge, afstandelijke humor die de innerlijke verwarring van haar rol mooi camoufleerde.

Of de kostuums weloverwogen voor deze voorstelling gemaakt waren of uit de voorraad van Diever waren geput, weet ik niet. Mij kwamen ze in elk geval bekend voor. Ze waren misschien iets teveel in dezelfde kleurstellingen van goudgeel en blauw gezet om de verschillende karakters van elkaar te onderscheiden. Hier zou het palet contrastrijker mogen zijn. Dat geldt voor het spel ook: fellere contrasten, meer lef om boven een rol te gaan staan in plaats van ertegenaan te spelen, zou deze voorstelling van Driekoningenavond helpen. Ze moet feestelijk en uitgelaten zijn, met droeve ondertoon, precies zoals het stuk door Shakespeare voor een feestelijke gelegenheid werd geschreven.

Pas naarmate het donkert en de theaterlichten die tussen de bomen staan de sfeer van het Epidauros van Drenthe verhoogt, krijgt alles Schwung. Het is duidelijk: toneel heeft donkerte nodig.