Onbekende sonaten in glasheldere uitvoering

Zomerconcert: Combattimento Consort Amsterdam, o.l.v. Jan Willem de Vriend, m.m.v. soliste Isabelle van Keulen, viool. Programma: Purcell Suite uit "King Arthur'; J.S. Bach, Vioolconcert in d, BWV 1052; Schmelzer, Sonate Asei; Biber, Sonate Jucunda en Telemann, Suite in Bes uit Tafelmuziek III. Gehoord 5/7 Grote Zaal Concertgebouw te Amsterdam.

Wie heeft er ooit gehoord van de Sonate Asei van Johann Heinrich Schmelzer, die in 1635 werd benoemd tot violist van de Weense Hofkapel en daarnaast ook componeerde? Deze zoon van een officier had in zijn jeugd dikwijls met het leger meegereisd, waardoor hij in aanraking was gekomen met de zigeuners. Vandaar dat Schmelzer in zijn Sonate Asei, een curieuze vermenging van 17de eeuwse hofmuziek en zigeunerinvloeden, als allereerste gebruik maakte van de opzwepende dansritmes van de tsardas.

Ook Schmelzers een halve eeuw jongere collega Heinrich Ignaz von Biber, verbonden aan het hof van Salzburg maar afkomstig uit Bohemen, voelde zich zo sterk aangetrokken tot de zigeunermuziek dat hij een sonate Jucunda componeerde, een gewaagde compositie voor twee violen, drie alten, cello, bas en clavecimbel, die echter nooit in druk is verschenen. Mogelijk durfde men dat niet aan, omdat Biber in deze onorthodoxe muziek ook Turkse volksliederen met anti-Oostenrijkse strekking verwerkte. Violist Jan Willem de Vriend, oprichter en dirigent van het Combattimento Consort Amsterdam en tevens een onvermoeibare speurneus naar verborgen schatten inzake de oude muziek, dook een facsimile van Bibers Sonate Jucunda op uit een Berlijnse muziekbibliotheek en zette het stuk na Schmelzers Sonate Asei op het altijd weer originele programma van zijn ensemble. Beide werken kregen gisteravond een glasheldere maar warmbloedige uitvoering, waarbij brutale effecten, verrassende accenten en een contrastrijke dynamiek de levendigheid van deze grillige composities onderstreepten.

Een andere primeur was de door Jan Willem de Vriend uiterst inventief bewerkte vioolversie van Bachs Clavecimbelconcert in d BWV 1052, een door de componist zelf gemaakte bewerking van een later zoekgeraakt vioolconcert, met een razend lastige vioolpartij die in moeilijkheidsgraad niet onderdoet voor Bachs Chaconne. Violiste Isabelle van Keulen sloeg er zich met een aanstekelijk muzikaal enthousiasme en bewonderenswaardige instrumentale flair doorheen, waarbij ze in navolging van het op moderne instrumenten spelende Combattimento Consort probeerde verworvenheden uit de authentieke en de moderne uitvoeringspraktijk op ondogmatische wijze tot een sprankelend geheel te laten samensmelten. Dat er af en toe wel eens iets misging, werd ruimschoots gecompenseerd door de intensiteit van haar betoog, en door de enerverende en stimulerende manier waarop het ensemble haar tot gesprekspartner diende.

Telemanns Suite in Bes werd vertolkt met uitbundige virtuositeit en spirituele muzikaliteit, terwijl het Combattimento Consort tijdens de fenomenale uitvoering van de Suite uit Purcells King Arthur met een minimum aan middelen een maximum aan expressie en effect wist te bereiken.