Demente ouderen worden goed verzorgd in hofje

HAARLEM, 6 JULI. Vijf vrouwen zitten thee te drinken in een woonkamer van het Anton Pieckhofje voor demente ouderen. “Moeten we niet naar bed?”, vraagt een dame met zilvergrijs haar. “Nee hoor, het is pas vijf uur”, antwoordt ziekenverzorgende M. de Boer. “Hoe moet dat ook al weer, als je naar bed gaat? Ik weet niet meer hoe je dat doet”, vervolgt de vrouw ongerust. “Maakt u zich geen zorgen, ik help u straks”, zegt De Boer.

“Toch vind ik het vreemd dat we niet naar bed gaan”, houdt de vrouw vol. “Dan ga ik maar een ommetje maken.” Ze schuifelt de gang in, die naar de slaapkamers leidt en opent de eerste deur. “Oh, er staat niets in deze kamer. Zeker alles gestolen”, constateert ze. Vervolgens vindt ze de weg naar haar eigen slaapkamer: een lichte ruimte van drie bij vier meter met een bed, een kast en een secretaire vol foto's. “Ik heb geen kinderen, dus het blijft hier netjes”, stelt ze tevreden vast.

Het Anton Pieckhofje is de eerste woonvorm voor dementen die een volledig alternatief biedt voor verpleeghuizen. Het moderne hofje in een Haarlemse nieuwbouwwijk bestaat uit zes woningen rond een binnentuin. Iedere woning, waarin zes ouderen wonen, vormt een zelfstandig huishouden dat door een klein team van verzorgenden draaiend wordt gehouden. Uit een evaluatierapport dat minister d'Ancona (WVC) vandaag ontving, blijkt dit alternatief voor een verpleeghuis een geslaagd experiment. d'Ancona heeft gezegd dat ze geld beschikbaar stelt, zodat de ontwikkeling van het hofje ook de komende jaren kan worden beoordeeld.

In de open keuken, die grenst aan de woonkamer, is de ziekenverzorgende begonnen met de voorbereidingen voor het avondeten. Ze vertelt dat ze vanaf de opening in 1989 werkt in het Anton Pieckhofje. Daarvoor werkte ze in het verpleeghuis Overspaarne. “Het voordeel van dit hofje is dat je de tijd kunt nemen, bijvoorbeeld om iemand te troosten, zonder dat het hele dagschema in de war raakt. Hier schikken verzorgenden zich naar de bewoners. In een verpleeghuis schikken de bewoners zich naar het regime.”

Als gevolg van de vergrijzing komt dementie steeds meer voor in Nederland. Volgens de Stuurgroep Toekomstscenario's Gezondheidszorg zal het aantal dementerende ouderen in twintig jaar toenemen met 35 procent: van 105.000 in 1990 tot 144.000 in 2010.

De bewoners van het Anton Pieckhofje worden zo veel mogelijk betrokken bij de dagelijkse gang van zaken. Ze doen herstelwerk, gaan mee boodschappen doen en helpen bij het koken of de afwas. Volgens de coördinator van het Anton Pieckhofje, H. van Waarde, is die betrokkenheid belangrijk. “De bewoners hier ruiken tegen etenstijd de spruitjeslucht. In een verpleeghuis komt het eten uit een centrale keuken en staat plotseling een bord voor je neus. Dat is verwarrend voor deze mensen, die toch al in de war zijn.” Als ander voordeel van het hofje noemt Van Waarde de privacy. “Alle bewoners hebben een eigen kamer, waar ze zijn omringd door hun bezittingen.”

Pag.3: Verzorgende is 24 uur per dag aanwezig

In het hofje gelden geen bezoektijden voor familieleden. Het is half zes. C. Lemmers zit naast zijn tante, die in haar rolstoel in slaap is gevallen. “Dit is een ideale woonvorm”, meent hij. “Bewoners hebben hier veel vrijheid. Als ze niet willen opstaan, krijgen ze bijvoorbeeld ontbijt op bed.”

Om in aanmerking te komen voor verhuizing naar het hofje hebben ouderen een AWBZ-indicatie nodig, die recht op opname in een psychogeriatrisch verpleeghuis inhoudt. Verder zijn alleen thuiswonenden kandidaat. Tenzij er andere complicaties optreden waarvoor ze naar het ziekenhuis moeten, blijven ze er wonen tot hun dood.

Per woning is 24 uur per dag een verzorgende aanwezig. Daarnaast wordt beroep gedaan op de eerste-lijns gezondheidszorg. Als er extra hulp nodig is, bijvoorbeeld bij het aan- en uitkleden, komt een wijkverpleegster of gezinsverzorgende langs. De kosten van het Anton Pieckhofje liggen iets lager dan de gemiddelde kosten van kleine verpleeghuizen voor demente ouderen.

In opdracht van het ministerie van WVC evalueerden het Nationaal Ziekenhuisinstituut en de Vrije Universiteit het experiment van 1989 tot 1991. “De Anton Pieckhof-opzet lijkt grote voordelen te bieden voor het wonen en verzorgen van ouderen met een indicatie voor het psychogeriatrisch verpleeghuis, wanneer we dit afzetten tegen de gangbare verpleeghuis-opzet”, concluderen de onderzoekers, die verder stellen: “Het concept "warme zorg' wordt in de huisjes waargemaakt.”

Volgens het rapport kan het Anton Pieckhofje een voorbeeld zijn voor anderen die zoeken naar betere zorg voor dementerende ouderen. Van Waarde waarschuwt echter dat je het hofje niet klakkeloos moet copiëren. “Dit experiment heeft gemotiveerd personeel aangetrokken, dat niet terugschrikt voor verantwoordelijkheid. Maar als er veel van deze hofjes komen, is het de vraag of je even gemotiveerde mensen kunt vinden.” Wel kunnen volgens Van Waarde onderdelen van het project worden overgenomen.

In de zes woonkamers van het Anton Pieckhofje zijn de bewoners aangeschoven aan het avondmaal. Sommigen van hen worden bij het eten geholpen. Over de verlaten binnengang loopt een dame. Bezorgd om zich heen kijkend vraagt ze: “Heeft u soms mijn bruin met gouden kat gezien?”.