BONJE IN BUCKINGHAM PALACE

Diana. Haar eigen verhaal door Andrew Morton 170 blz., geill., Bzztôh 1992, vert. A. Ridder (Diana Her True Story, Michael O'Mara Books Ltd 1992), f 39,50 ISBN 90 6291 766 6

Eén ding staat als een paal boven water: het boek van de Engelse roddeljournalist Andrew Morton over het huwelijk van de Britse troonopvolger zou in deze krant nooit besproken zijn, als het over de stukgelopen huwelijken van de andere kinderen van koningin Elizabeth en prins Philip gegaan zou zijn. NRC Handelsblad heeft zichzelf de beperking opgelegd die geldt voor de meeste Engelse kwaliteitskranten: geroddel en gespeculeer over het privé-leven van koninklijke personen is taboe. Alleen als die verderfelijke roddelpers in Engeland ons er echt toe dwingt, willen WIJ, fatsoensridders, vol afkeuring melden wat ZIJ, indringers in de privé-sfeer, hoog van de toren menen te moeten blazen. Ten slotte wil dat misbaar - zie destijds de troonsafstand van Edward VII om Wallis Simpson - nog wel eens tot belangrijke feiten leiden.

Maar deze bespreking kan. Met een beetje goede wil valt te verdedigen dat onherstelbare bonje in het huwelijk van de troonopvolger de toekomst van de Britse monarchie bedreigt, méér dan ze al bedreigd wordt door andere uitspattingen van eigenzinnigheid onder de minder belangrijke royals. Het effect van het boek van Morton valt dan onder nieuws - en een krant is er om nieuws te melden. Voor u, lezers, heeft de bespreking hier het effect dat u dit boek met gerust geweten kunt kopen, zonder dat u hoeft voor te wenden dat u het bij de kapper of de tandarts hebt ingekeken. Het heeft immers in de NRC gestaan.

Niet dat wij, redacteuren van deze krant, een haar beter zijn dan lezers die zich eigenlijk schamen om van koninklijke roddel te smullen. Veel van wat de afgelopen weken verscheen in de Engelse tabloidpers - en, omdat die niet meer anders kon, uiteindelijk ook in de kwaliteitspers - is niet in deze krant verschenen. De tranen van Di, de hatelijkheden tussen de kroonprins en zijn vrouw, ze zijn allemaal als ""niet relevant'' uit deze krant gehouden door redacteuren (de correspondent incluis) die privé dergelijke details met smaak bespraken, maar vonden dat NRC Handelsblad hier boven moet staan. Een soortgelijke dubbelhartige houding was overal te vinden: bekenden in Nederland, waaronder serieuze academici en anderen die zichzelf als ""opinion leaders'' wensen te beschouwen, informeerden als eerste niet naar, pakweg, zoiets interessants als het komende Britse voorzitterschap van de EG, maar naar Charles en Di. ""Zeg, vertel eens, gaan ze nu scheiden?'' En toen De Telegraaf de scheiding breed aankondigde, op basis van niet meer dan een kop met een vraagteken uit de Daily Express, werd ook de redactie van deze krant weer zenuwachtig. Moesten wij daar nu niet toch nog, ook nog, ""iets'' aan doen?

Maar terug naar het boek zelf: Diana. Her True Story. Sinds de verschijning ervan, begin juni, zijn er wereldwijd een kleine miljoen exemplaren verkocht. Het boek is vertaald in elf talen, waaronder Nederlands, Koreaans en Japans. In Engeland zelf is het boek aan zijn vijfde druk toe en desondanks nergens meer te krijgen. Een vriendin kreeg voor haar exemplaar (winkelprijs ¢8 14,95) een bedrag van ¢8 50 geboden door de echtgenote van een diplomaat - en dat was nadat uittreksels ervan al waren gepubliceerd in The Sunday Times. Meneer Morton kan van de opbrengst rustig gaan leven - niet slecht voor een begin veertiger wiens verdienste het is geweest dat hij een aantal vrienden en familieleden van prinses Diana aan het praten heeft gekregen over háár visie op het huwelijk, op prins Charles en op het instituut "koninklijke familie'.

De inhoud van Mortons bestseller is inmiddels overbekend: de veronderstelde botheid van prins Charles, diens vriendschap met Camilla Parker-Bowles (in de woorden van Morton ""from sturdy county stock'', echtgenote van de functionaris die bij bepaalde gelegenheden achteruitlopend het pad voor de koningin mag banen, en bekleed is met de titel ""silver stick in waiting to the Queen''), de bulimia en de zelfmoordpogingen van Diana, de liefdeloosheid van het huwelijk en de verwachting van Diana dat haar echtgenoot nooit koning Charles III, noch zij ooit koningin Diana van Groot-Brittannië zal worden.

Een aantal bronnen wordt met naam genoemd: de vader en de broer van de prinses, twee vrienden, enkele vriendinnen. Maar de kern van de beschuldigingen is toch gebaseerd op anonieme zegslieden, en als lezers hebben wij alleen de verzekering van Andrew Morton en van The Sunday Times - dezelfde krant die "De Dagboeken van Hitler' als historisch feit presenteerde - dat de beschreven gebeurtenissen op waarheid berusten.

Mortons methodiek is overigens niet zo verderfelijk als Britse kwaliteitskranten - nét The Sunday Times - impliceren. NRC Handelsblad gebruikte aan de vooravond van de inhuldiging van prinses Beatrix tot koningin precies dezelfde methode om tot een beschrijving te komen - onder de kop ""Wie zijn zij, dat zij dit doen mogen?'' - van het soort koningspaar dat de Nederlanders boven zich gesteld zagen. De crux zit hem in de vraag of je als lezer kunt vertrouwen dat de journalist betrouwbare bronnen heeft aangeboord en zijn informatie heeft geverifiëerd - en nogmaals heeft geverifiëerd.

Van meneer Morton, die uit de wereld van de tabloids komt en die meer boeken over het koningshuis heeft geschreven, weet de lezer dat niet en op punten kan hij daaraan terecht twijfelen. Wat te denken bijvoorbeeld van een citaat uit de mond van de jonge Diana, ver vóór haar kennismaking met Charles, die haar maagdelijkheid voor het huwelijk beredeneert met de strofe: ""Ik wist dat ik mezelf netjes moest houden voor wat er in het verschiet lag''?

INNERLIJKE GROEI

Twijfel over het waarheidsgehalte van Diana's ""ware verhaal'' bekruipt me op meer onderdelen: zo kan ik niet geloven dat het uitgerekend prinses Diana is die aan tafel op Sandringham het onderwerp ""de toekomst van de monarchie in een verenigd Europa'' bij haar schoonfamilie aansnijdt en dan vol onbegrip wordt aangestaard door haar echtgenoot en door de koningin zelf, omdat die niet zouden weten waarover ze het heeft. Een bezwaar tegen de inhoud van het boek is ook dat het prinses Diana afschildert als de Moeder Theresa van Buckingham Palace: steeds maar bezorgd over zieken en stervenden, steeds maar werkend aan haar innerlijke groei en steeds maar gekleineerd door prins Charles, het systeem en haar liefdeloze huwelijk. In de weeë bewoordingen van Morton heet zij ""een vrolijk brandende kaars die wordt gesnoten'', een prinses ""opgesloten in haar ivoren toren'' en in de woorden van haar broer, Earl Spencer ""een immens Christelijke figuur''.

DE BEER IS LOS

Zo zijn we in Engeland dan nu in de situatie beland waarin het boek van Morton de perceptie van Charles (als de intelligente, menselijke troonopvolger, helaas getrouwd met dat gansje van Spencer, dat alleen maar in mode en zichzelf geïnteresseerd is) volledig heeft omgedraaid. Het huwelijk van de twee was vóór Mortons boek zichtbaar niet goed, maar daarna is het er zichtbaar slechter op geworden. Voor zover (de vriendenkring van) prinses Diana gedacht heeft dat publicatie van het boek niet meer zou doen dan háár kant van het verhaal vertellen, is ze bedrogen uitgekomen.

De beer is nu los, het prinselijk paar is vogelvrij en elk detail over hun doen en laten is nu legitiem nieuws en grond voor nieuwe speculatie. Of er een scheiding komt, kunnen alleen de betrokkenen weten, al suggereren de tabloids anders (""CHARLES EN DI: SCHEIDING'', schreeuwen de koppen, of ""CHARLES: IK WIL NIET SCHEIDEN'', danwel ""CHARLES: IK WIL SCHEIDEN''). Wat de voortdurend geciteerde ""bronnen in Buckingham Palace'' betreft: je moet wel de intiemste vriendin van koningin Elizabeth zijn om met gezag de toekomst te voorspellen. Mijn bron reikt niet verder dan vage bekendheid met de zuster van een lady-in-waiting en zij weet vast niets.

Prins Charles zelf heeft, in een nu veel aangehaalde uitspraak, ver voor zijn huwelijk gezegd dat hij zich dat als toekomstige koning natuurlijk nooit een scheiding zou kunnen permitteren. Prinses Diana is minder vrij dan haar schoonzusje Sarah Ferguson om ""de firma'' goeiendag te zeggen, haar kinderen-troonopvolgers mee te nemen en vervolgens - zoals Fergie deze maand deed - langs de koninklijke route te gaan staan om met haar dochtertjes naar haar schoonmoeder en ex-echtgenoot in hun koetsen op weg naar Ascot te gaan zwaaien. Mogelijk zet het tweetal dus, gedwongen door de omstandigheden, de gegroeide praktijk voort, waarbij ieder een eigen leven leidt en naar de buitenwereld de schone schijn ophoudt.

Feiten? Morton schrijft dat hij de verschijningsdatum van zijn boek met drie maanden heeft vervroegd omdat er een gerede kans bestond dat Diana in september al vertrokken zou zijn. Die bewering valt niet te controleren. Feiten? De prinses is kort na verschijnen van het boek bij het vervullen van een officiële verplichting in tranen uitgebarsten. Prins en prinses arriveerden samen in Ascot, zeiden niets tegen elkaar en vertrokken samen - om 5 kilometer verderop, onder niet aflatende belangstelling van een niet aflatende horde journalisten elk in een eigen auto te stappen en huns weegs te gaan. Prinses Diana vierde afgelopen woensdag haar 31ste verjaardag. De officiële agenda van het paar liet gescheiden programma's zien voor de duur van de gehele dag - schreef The Sun.