Dappere gemeente beschermt Ruigoord tegen grote steden

Er is althans één gemeente in Nederland waar groene politiek normaal is. Noch De Groenen, noch Groen Links zetelen er in de gemeenteraad. Ik doel op de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, ingeklemd op het overgebleven landelijk gebied tussen twee likkebaardende steden. In het westen aast Haarlem op grond voor woningbouw, en in het oosten staart Amsterdam met opengesperde kaken naar het gebied rondom het oude kerkdorpje Ruigoord om er een zeehavenindustrie te vestigen.

In haar stadhuisje in Halfweg, vroeger bekend om de nu gesloten suikerfabriek, heeft deze prachtige gemeente op de laatste junidag opnieuw een heilzaam besluit genomen. Namelijk om een door het college van burgemeester en wethouders voorgesteld bestemmingsplan voor Ruigoord twee maanden te laten rusten, teneinde minister Alders de gelegenheid te geven het groene gebied ten westen van de hoofdstad een nieuwe overlevingskans te geven.

Op de agenda stond een concept-bestemmingsplan, waarmee burgemeester IJsselmuiden nu eindelijk, na jarenlange strijd tegen Amsterdam, zijn machtige buur tegemoet kwam. Al in de jaren zestig hadden Joop den Uyl (toen wethouder van economische zaken) en zijn opvolgers de grond rondom Ruigoord verworven, de boeren uitgekocht en een zandvlakte aangelegd. Toen de industrie niet toehapte, moest Amsterdam gedurende twee decennia met lede ogen toezien hoe Ruigoord, hoewel voor de sloop bestemd, veranderde in een kunstenaarsdorp en het terrein in een verdwaalde duinvallei, met unieke vogels en wilde orchideeën.

IJsselmuiden ontpopte zich tot een spits milieubeschermer en wist, eigenlijk tot op heden, het erf onaangetast te laten. Maar sinds 1988 was het Amsterdams stadsbestuur weer aan de winnende hand geraakt. Die had gedaan gekregen dat de Raad van State een bestemmingsplan van Haarlemmerliede uit 1984, gebaseerd op groen en wonen, grotendeels goedkeuring onthield. Zodat IJsselmuiden zich gedwongen zag een nieuw bestemmingsplan te ontwerpen, met als uitgangspunt de industriële verlangens van Amsterdam.

Enigszins moe gestreden verscheen de burgemeester daarmee in zijn gemeenteraad. Jarenlang de haat van het Amsterdams stadhuis trotseren valt niet mee, en zo was het hem overkomen dat in het plan ("Ruigoord 1992') bouwhoogtes en volumina waren opgenomen die hem gedicteerd waren door Piet Jonker, de laatste in de serie opvolgers van Den Uyl. Weliswaar is tot woede van Jonker de nieuwe insteekhaven, de Afrikahaven, geen 1900 meter lang maar 1800 meter, maar toch is in dit plan Ruigoord geen woongebied meer.

En nu gebeurde het dat de dappere, driekoppige PvdA-fractie ingreep. “De Nederlandse beleidsmakers zijn tot nu toe blind voor de economische waarde van een ongerept landschap”, citeerde zij prof. H. Folmer. “In dit land wordt vooruitgang gelijkgesteld aan economische groei, terwijl conservering een non-issue is.” Het was Marianne Polderman, die zo sprak, terwijl op de tribune schrijvers als Gerben Hellinga en andere ingezetenen van Ruigoord, nieuwe moed vatten. Haarscherp ontmaskerde zij de Amsterdamse politiek.

Telematica, destijds door de Amsterdammers onderschat, zorgt nu voor veel arbeidsintensievere en schonere werkgelegenheid. Is het wel waar dat de Amsterdamse haven propvol is en dat industrialisatie van Ruigoord onvermijdelijk is? vroeg zij. Aardappelen worden in Beverwijk verladen, erts komt niet verder dan IJmuiden. De aanvoer van auto's uit Japan is het enige waar nog iets van een dynamisch aureool omheen hangt, maar Mobil is allang weer dicht en ook Ford verdween.

Ze citeerde een McKinsey-rapport om de beperkte betekenis van de Amsterdamse haven voor de werkgelegenheid te illustreren. De haven kan misschien wel profiteren van bedrijvigheid, maar is er niet de motor van. “En hoeft dus geen prioriteit te krijgen.”

Daarentegen benadrukte zij de waarde van het recreatiegebied, dat op mooie dagen vol met Amsterdammers zit en dat bij verwezenlijking van de Amsterdamse plannen deels verdwijnt, deels nog slechts gelegenheid geeft tot bermtoerisme. Het hoogtepunt van haar rede vormde haar pleidooi om de woorden die Alders in Rio heeft gesproken serieus te nemen, over de noodzaak om terwille van het milieu in het noorden de rücksichtlose industriële groei af te remmen, om plaats te maken voor economische ontwikkeling in het zuiden. Het voorstel van Marianne Polderman om de behandeling van het concept-bestemmingsplan twee maanden uit te stellen, om eerst minister Alders in de gelegenheid te stellen een bezoek aan Ruigoord te brengen en zijn advies te geven, werd aangenomen. Met de steun van de moedige VVD-fractie en een oplettende CDA-dissident.

Amsterdam zal het er niet bij laten zitten. De gemeenteraad heeft al een motie van het CDA aangenomen om het gebied rondom Ruigoord te gaan annexeren. Voor het eind van dit jaar, als Haarlemmerliede halsstarrig blijft. Dat het grootheidswaanzinnige plannen zijn, gebaseerd op een verspillend grondgebruik in het westelijk havengebied - waar nu veel bedrijven goedkoop gehuisvest zijn die geenszins havengebonden zijn -, daarover kniest men niet.

Het is duidelijk dat er de komende weken heel wat in de richting van Alders gelobbied zal worden. Door de ene PvdA en de andere PvdA, door de ene VVD en door de andere VVD, door het ene CDA en het andere. Het is alleen jammer dat de "andere' gezichten van die partijen allemaal schijnen te wonen in een gemeente van slechts vijfduizend heldhaftige inwoners. Als ik nog eens uit Amsterdam verbannen word, dan is het duidelijk dat het kranig Haarlemmerliede en Spaarnwoude mijn toevluchtsoord zal zijn.