Razernij

We worden verwend. Zo is er niks of bijna niks en dan, in één klap, verschijnen er twee erotische bloemlezingen.

De eerste is Met de hand. Bevredigende gedichten, samengesteld door Rob Schouten, en de tweede Razernij der liefde. Ontuchtige poëzie in de Nederlanden van Middeleeuwen tot Franse tijd, bijeengebracht door Hans van Straten.

Er is een lacune aangevuld, een schuld ingelost, een verborgen literatuur zichtbaar geworden, noem maar op.

De bloemlezing van Hans van Straten is de eerste volwassen bloemlezing in dit genre in de Nederlandse literatuur. In 1961 gaf hij al een voorproefje met zijn (door de uitgever, zoals we nu horen, sterk gecensureerde) bundel Min-gekweel en kin-gestreel. Toen heette het in de ondertitel nog dat het om "dartele minneliederen' ging. Nu betreft het ronduit "ontuchtige poëzie'. Het is van Mingekweel naar Razernij een hele weg geweest, maar nu is het er dan. En bovendien voorzien van bio-bibliografische gegevens, een geschiedenis en thematische inventaris van de Nederlandse erotische poëzie, een glossarium van erotische termen, nu ja, we worden meteen grondig verwend.

De tweede bloemlezing, met masturbatie-poëzie of wat Rob Schouten "rukverzen' noemt, is waarschijnlijk uniek in de hele wereld. In de bibliografieën van Gay, Hayn, Ashbee, Rose, Pia e tutti quanti wordt er bij mijn weten niet één genoemd. Er zijn wel de romans over onanie, zoals het beroemde Charlot s'amuse van Paul Bonnetain, die door zijn tijdgenoten al snel Paul Bonnemain werd genoemd, maar gedichten die er over handelen zijn altijd schaars en verspreid gebleven. Schouten heeft, om aan voldoende materiaal te komen, ook de buitenlandse poëzie moeten aanboren, maar gelukkig fluit Holland een stevig deuntje mee.

In één klap is de erotische sector van mijn boekenkast verrijkt met twee boeken die er gewoon behoorden te zijn. Long overdue, zoals de Engelsen zeggen. Al klassiek bij verschijnen.

Er zijn veel nutteloze bloemlezingen. Je zoekt maar weer eens een paar gedichten en verhaaltjes over katten, of over wolkenluchten, bijeen en boem! klaar is het boek. Elk jaar in de vakantietijd worden we weer overstelpt met gemakzuchtige samenraapsels van korte verhalen die boem! onder de titel Inpakken en wegwezen of Mooi meegenomen als reislectuur worden opgedrongen aan een publiek dat net zo lui is om te lezen als de bloemlezer het was om iets nieuws of vergetens te ontdekken.

Maar bij bundels als Razernij der liefde en Met de hand gaat het om het opdelven van parels uit het slijk, om het bijeenbrengen van soms uiterst moeilijk vindbare teksten en om de vrucht van jarenlange arbeid. Het zijn ook geen bundels die de geschiedenis vertekenen. Ze trekken juist een door morele vertekening ontstane scheefgroei recht en herstellen die. Bij bloemlezingen die katten of, zeg maar, voetballen tot thema hebben, wordt de lichtelijk perfide indruk gewekt dat de mensheid, de eeuwen door, bezeten is geweest van katten of voetballerij, terwijl het hier om onderwerpen gaat die tot ieders dagelijkse obsessie behoren en altijd hebben gehoord, hoe de censors en puriteinen het ook mogen hebben toegedekt en bewasemd.

Bloemlezingen als deze veronderstellen pionierswerk en plezier. Het plezier in ontdekkingen. Ik heb zelf wel eens een lezinkje gebloemd en herinner me de vreugde bij het ontdekken, in een priegelig duodecimootje, van regels als

Een Mug vliegt ongemerkt een sleufje of reetje deur;

Een Snol laat Ontucht in door een veel kleinder scheur

regels waarvan je meteen weet dat ze net zo klassiek verdienden te zijn als "Hier ligt Poot, hij is dood' en die twee eeuwen onder het stof lagen. Totdat jij kwam.

Nu kwamen Hans van Straten en Rob Schouten, en we zijn héél wat van die regels rijker. Twee van zulke bloemlezingen, mijn boekenjaar kan niet meer stuk.