Duitsland ziet af van gevechtsvliegtuig

BONN, 1 JULI. Op voorstel van minister van defensie Volker Rühe heeft de Duitse regering officieel besloten om af te zien van de bestelling van het jachtvliegtuig Jäger '90 (ook bekend als European Fighter Aircraft, EFA). Rühe vindt dat sinds 1985 ontwikkelde vliegtuig te duur en militair onnodig.

Dat standpunt, dat hij vrijwel direct koos nadat hij, drie maanden geleden, als opvolger van zijn partijgenoot Stoltenberg op Defensie was aangetreden, is nu gisteren in een topoverleg van de regeringscoalitie bekrachtigd.

De Duitse luchtmacht zou oorspronkelijk 200 à 250 exemplaren van het vliegtuig bestellen, later werd dat aantal tot 140 teruggebracht. De laatste prijsopgaaf kwam neer op 135 miljoen mark per stuk, maar de Duitse rekenkamer heeft onlangs becijferd dat de prijs waarschijnlijk dichter bij 200 miljoen zou zijn uitgekomen.

Rühe, die de komende tien jaar zo'n 20 miljard mark op materieeluitgaven wil besparen, achtte de Jäger '90 niet alleen onbetaalbaar maar ook niet meer passend bij de veranderde veiligheidssituatie in Europa en de toekomstige afgeslankte Bundeswehr. De oppositionele SPD vond al veel langer dat het project moest worden geschrapt.

De Duitse beslissing betekent waarschijnlijk het einde van het internationale EFA-project in zijn huidige vorm. Rühe had uit Italië en Spanje al ondershands te horen gekregen dat deze landen niet zonder Duitsland verder willen gaan. De Britse premier, John Major, had begin deze maand in Bonn vergeefs geprobeerd kanselier Kohl nog op andere gedachten te brengen. De Britse regering verklaarde toen desnoods alleen door te zullen gaan, maar haar luchtmacht kan niet zelf de omstreeks 650 vliegtuigen bestellen die nodig zijn om ten naaste bij kostendekkend te produceren.

Met de EFA-partners en liefst ook met andere Europese landen, met name met Frankrijk, zal Rühe nu overleggen over de bouw van een minder geavanceerd en goedkoper toestel. Dat hoeft er pas na 2000 te zijn en mag maximaal 100 miljoen mark per stuk kosten. In Bonn wordt al spottend over de Jäger Light dan wel de Volksjäger gesproken.

De minister, die al over de eventuele aankoop van goedkopere, desnoods zelfs gebruikte, vliegtuigen (bij voorbeeld de Amerikaanse F-18) als vervanger van de verouderde Phantom van de Luftwaffe had gesproken, is vooral door kanselier Helmut Kohl op het spoor van een nieuw en lichter "Europees' vliegtuig gezet. Frankrijk besloot in 1985 om niet aan het EFA-project mee te doen. Parijs vond destijds het voorgestelde produktie-aandeel onbevredigend en wilde bovendien gaan werken aan de ontwikkeling van het eigen Franse jachtvliegtuig Rafale. Voor dat toestel bestaat internationaal weinig belangstelling, zelfs de Franse luchtmacht is er sceptisch over.

Kohl had behalve een Europees ook een coalitie-politiek motief. Rühes nieuwe variant maakt het de Beierse CSU immers iets makkelijker om het afzeggen van de Jäger '90 aan vliegtuigbouwer Messerschmidt/Bölkow/Blohm (MBB, onderdeel van Daimler-Benzdochter Dasa) te verkopen. De Dasa-directie had de afgelopen maanden al gewaarschuwd dat bij het geheel wegvallen van de order twee fabrieken in Beieren zouden moeten worden gesloten en dat 10.000 banen rechtstreeks en nog eens 10.000 "afgeleide' banen (bij toeleveranciers) zouden komen te vervallen. Dat was vooral voor Kohls minister van financiën, Theo Waigel, die voorzitter is van de Beierse CSU, moeilijk te verteren. In de Jäger '90 had de Duitse overheid al ruim zes miljard mark ontwikkelingskosten geïnvesteerd. De eerste proefmodellen zouden komende herfst gaan vliegen.

Voor Daimler-Benz is de nu definitieve afbestelling een zeer bittere pil, al zei Daimler-chef Edzard Reuter vorige maand dat de positie van zijn bedrijf er niet door in gevaar komt. Duitslands grootste concern besloot zomer 1989, aangemoedigd door de regering in Bonn, om MBB over te nemen. De verliezen die toen nog werden geleden op het civiele Airbus-project van MBB, en die voordien vooral voor rekening waren gekomen van de Duitse en de Beierse regering, zouden volgens de Daimler-calculaties worden gecompenseerd door winst op het Jäger '90-project.

Inmiddels heeft de paradoxale ontwikkeling zich voorgedaan dat de naar Hamburg overgebrachte Airbus-produktie winstgevend is geworden, terwijl de bouw van de Jäger '90 wegens de herfst 1989 ingezette dooi in Oost-Europa niet doorgaat. De Dasa-directie overweegt nu een deel van de Airbus-produktie naar Beieren te halen.