Fuchs komt op zijn "Documenta voor Schwaben' met alweer dezelfde namen; Drive-in beelden op "Platzverführung'

Tentoonstelling: "Platzverführung' in de regio Stuttgart. Catalogus 39 DM.

"Plop plop, fizz fizz, what a good relief this is', merkt een Amerikaanse vrouw opgewekt op bij het zien van een robotarm die Alka Seltzer bruistabletten in een glazen bad met water mikt. Dit kunstwerk van de Roemeen Serge Spitzer maakt samen met twintig andere werken deel uit van "Platsverführung', een beeldententoonstelling in, maar vooral rond Stuttgart. Al is "Platzverführung' een eenmalige aangelegenheid, het is al de "Schwäbischen Documenta' genoemd.

Tot de deelnemende kunstenaars behoren Fabro, Weiner, Kosuth, Merz, Judd, Kirkeby, Lewitt en Buren. De tentoonstelling is tot stand gekomen onder artistieke leiding van Rudi Fuchs en Veit Görner, voormalig directeur van het Stuttgarter Künstlerhaus, en zal tenminste een jaar lang te bezichtigen zijn. In die periode kunnen de gemeenten, die ieder tachtigduizend mark hebben bijgedragen, besluiten al dan niet het beeld dat op hun grondgebied staat, aan te kopen. Dit ambitieuze project kostte in totaal acht miljoen mark: twee miljoen is gemeenschapsgeld, de rest is opgebracht door sponsors.

Aanvankelijk was het idee om de beeldententoonstelling in een park in Stuttgart te maken, maar Fuchs wilde liever zelf plekken uitzoeken voor "zijn' kunstenaars. Hij keek daarbij niet op een paar kilometer, met als gevolg dat "Platzverführung' praktisch alleen per auto te bezoeken is. Om de "drive-in' kunst te traceren heeft het organiserende "Kultur Region Stuttgart' een catalogus uitbracht waarin elke gemeente tien pagina's krijgt. De eerste vijf zijn gevuld met reisfolderteksten en foto's van vakwerkhuizen, wijnoogsten en rustiek gelegen stadhuizen. Op de overige vijf wordt een kunstenaar voorgesteld met een foto en is oud werk afgebeeld. Niet dat dat laatste er veel toe doet, want de meeste kunstenaars hebben zich al jaren niet meer ontwikkeld.

Waarom is gekozen voor alweer hetzelfde rijtje kunstenaars, waarvan de meesten hun artistieke hoogtepunt allang achter de rug hebben? We zien een nors kijkende Mario Merz met de Oberbürgermeister van Geislingen. Het sneeuwt. Een lachende Auke de Vries, de enige Nederlander in het rijtje internationaal bekende namen, staat met hoed op en tekenbord onder de arm voor de deur van Schloss Ludwigsburg.

"PLatzverführung' is niet zonder problemen tot stand gekomen. Op de beelden van Kounellis lijkt wel een vloek te rusten als Fuchs zich ermee bemoeit. Dit keer werd een voorstel voor een sculptuur bij een kerk in Schwäbisch Gmund geweigerd, omdat er na een interview met Fuchs een galg in werd gezien. Voordat Fuchs het misverstand recht kon zetten, was het leed al geschied.

Van Katharina Sieverding, de enige vrouwelijke deelnemer, zou aanvankelijk in alle deelnemende gemeenten een foto op billboardformaat staan waarop een vrouw met messen rond haar hoofd staat afgebeeld, zoals in een circusact, met de tekst: "Deutschland wird deutscher'. Alle gemeenten, op een na, wezen Sieverdings voorstel af, omdat de boodschap verkeerd begrepen kan worden door rechtsradicalen.

Om een eventuele milieuramp te voorkomen weigerde de gemeenschap van Vaihingen an der Enz een voorstel van Serge Spitzer. Hij wilde aanvankelijk een paar honderd pond buskruit verpakt in kisten door de Bundeswehr in een rivier laten zakken. Daar het de kunstenaar meer om het idee ging dan om de uitvoering en hij de bezwaren reëel vond, maakte hij een ander kunstwerk, van een materiaal dat niet een vijand van buitenaf bestrijdt, maar een inwendige. Vanaf de bovenste verdieping van een oude verdedigingstoren werpt een robot tussen de kieren van oude houten vloeren door om de paar minuten een bruistabletje in waterbakken, die op twee lager gelegen verdiepingen zijn opgesteld.

Van Auke de Vries is op een verkeersplein in Ludwigsburg een beeld geplaatst op de grens tussen een stadspark en het oude centrum. Het bestaat uit een enorme schuingeplaatste buis met bovenin een soort hoogwerkersbakje waaruit een tak steekt. Om de tak hangt een slang. Een charmant ogend beeld waar je niets op tegen kunt hebben: niet te abstract, niet te grappig, niet te braaf, maar ook weer niet te zoet. Dit is tot nu toe het enige kunstwerk van "Platzverführung' dat is aangekocht en één van de weinige beelden die op tijd voor de opening gereed is gekomen. De Vries is gewend om in opdracht te werken.

Niet alle kunstwerken blijken de confrontatie met het leven van alledag aan te kunnen. De maquettes in de gemeentehuizen voorspellen weinig goeds. Buiten het museum dreigen ze ten onder te gaan als tropische vissen in een vijver. Ook Sol LeWitts inzending, vier beelden geplaatst bij vier kruisingen van provinciale wegen in de buurt van Ostfildern, mist de bescherming van het museum. Zijn beelden, die nu al onder de graffiti zitten, zijn opgebouwd uit zeven meter hoge gladde muren van grote witte bakstenen in een simpele patroon: een I, een L, een U en een vierkant. De overbekende esthetiek gaat in het landschap bij Ostfildern volkomen verloren. Dan zijn de bakstenen muren met boogpoortjes in Göppingen van Per Kirkeby veel minder arrogant; die, zo stel ik me voor, kunnen klimrozen verdragen.

Kunstenaars als Kosuth die conceptueel werken met teksten zullen zich eveneens staande weten te houden. Kosuth zal twee voetgangerstunnels in Esslingen voorzien van teksten van Robert Musil, uitgevoerd in geel neon.

Dank zij de bijdrage van Fischli & Weiss kan "Platsverführung' voor mij niet meer stuk. Deze twee Zwitsers voelden het probleem om in de buitenlucht iets steekhoudends te verzinnen, haarfijn aan. Het valt niet mee om hun kunstwerk te ontdekken; je loopt er zo aan voorbij. Vlakbij zo'n typisch Duitse oergezellige Imbiss en een Aral-pompstation, in een onbestemd gebied tussen stad en platteland, hebben zij een prefab-garage laten plaatsen. Door een kleine ruit in een afgesloten stalen kanteldeur is de complete inboedel van een bedrijfje te zien. De garage fungeert als een kijkdoos met als inhoud een niet al te rommelige werkplaats voor onduidelijke werkzaamheden met onder meer een wastafel, een bureau, ordners, een pak melk, een strip aspirines, gereedschap, een bank, radio en straalkachel. Sommige voorwerpen lijken iets te groot. Toch moet je twee keer kijken om te zien dat alles, maar dan ook alles nagemaakt is. Een mooi idee om in deze schatrijke regio vol electronica-bedrijven en Mercedes Benz-fabrieken een eenmanszaakje neer te zetten van een scharrelaar die nog altijd droomt van een goed draaiende zaak en dat te verbeelden met unieke kunstwerken.