Westen gaat met tegenzin af op het bijna onvermijdelijke

De Serviërs worden langzaam maar zeker de duimschroeven aangedraaid. Zowel de landen van de Europese Gemeenschap als de Verenigde Staten zijn nu in principe bereid desnoods geweld te gebruiken om het vliegveld van Sarajevo open te stellen voor de aanvoer van humanitaire hulp. De Amerikaanse president Bush zei, na telefonisch overleg met bondskanselier Kohl, premier Lubbers, de Portugese premier Cavaco Silva en de Italiaanse oud-premier Andreotti, gisteren dat de EG en de Verenigde Staten nu op één lijn zitten. Het wachten is nu op de zitting van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, die het groene licht moet geven voor een dergelijke actie.

De psychologische druk op de Serviërs, die verantwoordelijk worden gehouden voor het voortduren van de gevechten rondom het vliegveld van Sarajevo, werd de afgelopen week al steeds verder opgevoerd. Volgens niet bevestigde berichten zou de Amerikaanse Zesde Vloot in de Middellandse Zee voorbereidingen treffen voor een eventuele maritieme blokkade en zou de 82ste Amerikaanse luchtlandingsdivisie, die in Duitsland is gestationeerd, zich gereed maken voor een eventuele actie bij het vliegveld van Sarajevo. De VS haastten zich daarop te verklaren dat men een actie niet op eigen houtje zou uitvoeren, maar het signaal aan de Serviërs was duidelijk. De Amerikanen, die lange tijd terughoudend optraden in de kwestie Joegoslavië, leken het initiatief van de talmende Europeanen daarmee over te nemen.

In Londen vergaderden vrijdag militaire deskundigen van de Westeuropese Unie over een mogelijke militaire actie van de Europese landen, bijvoorbeeld door middel van een blokkade in de Adriatische Zee. VN-secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali waarschuwde vrijdag de Servische strijdkrachten bij Sarajevo om binnen 48 uur de beschietingen te staken, daarmee suggererend dat de Verenigde Naties anders tot militaire actie zouden kunnen besluiten om de uitgehongerde bevolking van de stad van voedsel en medicijnen te voorzien.

De wil van het Westen om de spiraal van geweld in het voormalige Joegoslavië te doorbreken neemt toe, omdat men vreest dat de strijd zich anders verder zal uitbreiden en ook een grensoverschrijdend karakter zal krijgen. Als de Serviërs ook het zelfstandigheidsstreven van de Albanezen in Kosovo met nog meer geweld gaan onderdrukken, als de situatie in Macedonië onverhoopt tot een ontploffing zou komen, dan zullen buurlanden als Albanië, Bulgarije en Griekenland rechtstreeks bij de nu nog tot de grenzen van het oude Joegoslavië beperkte conflicten betrokken raken. Actie lijkt het Westen nu meer dan ooit geboden. Dat is dan ook de reden dat men nu dreigt Servië uit internationale organisaties te stoten. De Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) in Helsinki moet zich vandaag buigen over de plaats van Servië in die organisatie. Belgrado bezet officieel nog altijd de zetel van het vroegere Joegoslavië, maar werd begin vorige maand uitgesloten van alle besluitvorming over de situatie in het vroegere Joegoslavië. Deze "opschorting' van het lidmaatschap loopt morgen officieel af. De Amerikanen voelen in ieder geval onder de huidige omstandigheden voor complete uitstoting van de Serviërs.

Het verrassende bezoek van Mitterrand aan Sarajevo, mede ingegeven door ongeduld over het gebrek aan besluitvaardigheid en de wens om de Amerikanen toch een stap voor te blijven, zal waarschijnlijk een kataliserend effect hebben op het Westerse besluitvormingsproces. De Venezolaanse voorzitter van de Veiligheidsraad, Diego Arria, zei Mitterrand te beschouwen als een symbolisch vertegenwoordiger van de raad. “Zijn bezoek geeft geloofwaardigheid aan de waarschuwingen van de Veiligheidsraad”, aldus de ambassadeur.

De hoop is nog altijd dat de Serviërs in laatste instantie voor deze zware internationale druk opzij zullen gaan en bereid zullen blijken het vliegveld over te dragen aan de troepen van de Verenigde Naties, zodat niet alleen hulp kan worden geboden aan de zwaar getroffen bevolking maar ook een begin kan worden gemaakt met de beëindiging van de strijd. Vanmorgen was het nog altijd niet volledig duidelijk of de Serviërs daartoe inderdaad bereid zijn.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, die vanmiddag om vijf uur (Nederlandse tijd) in besloten zitting bijeenkomt, staat nu voor de uiterste consequentie van de ingeslagen koers: een militaire ingreep. Maar de aarzelingen om daartoe over te gaan, zijn nog altijd groot. Voor een dergelijke ingreep zijn namelijk duizenden militairen nodig en het is de vraag hoe lang de steun van de publieke opinie zal duren als onder die militairen doden vallen. De kans op dodelijke slachtoffers is levensgroot in het voormalige Joegoslavië dat een etnische "lappendeken' is vol schimmig georganiseerde milities met hun sluipschutters. Nadeel van het sturen van een troepenmacht is bovendien dat het een actie met een open einde is. Uitzicht op een snelle terugkeer van zo'n internationaal leger onder auspiciën van de Verenigde Naties is er niet.