Van Agt in de hortus van God

Mijn favoriete tv-programma is The hour of power van Robert Schuller, dat elke zondagochtend om elf uur op Super Channel wordt uitgezonden. Dr. Schuller is een strenge en tegelijk beminnelijke voorganger die ons vanuit zijn Cristal Cathedral ergens in Californië toespreekt. Hij is ervan overtuigd dat God het beste met hem voor heeft, maar anders dan zijn gevallen geloofsbroeders Bakker en Swaggart is hij geen fanatiekeling. Dat doctor voor zijn naam sust het geweten, althans het mijne.

Het decor is groots: aan de omschrijving van zijn kerk als Cristal Cathedral is geen woord gelogen. Misschien dat de groothoeklens waarmee het interieur wordt gefilmd de zinnen begoochelt, het is hoe dan ook een enorme glazen constructie, waar doorheen de zon in de vorm van spotlights eeuwig schijnt. Het lijkt nog het meest op een goddelijke kas, een soort religieus Westland. Die indruk wordt nog eens versterkt door een zee van kamerpalmen. De kathedraal wordt in tweeën gedeeld door een lange rechthoekige vijver, met aan beide kanten duizenden opeengepakte gelovigen, reikhalzend om maar niets te missen.

Vanuit zijn glazen paradijs op aarde preekt dr. Schuller tot zijn tv-discipelen over de gehele wereld, sinds enige tijd ook in Nederland. Vaak lacht hij verontschuldigend na weer een gedragen zin, verrast als hijzelf wordt door het retorische talent en de diepe wijsheid die hij ten toon spreidt.

Zijn preek gaat over de overwinning van problemen en loopt uit op een sympathieke vermaning: “If you are failing to plan, you are planning to fail”. Hij vervolgt: de geschiedenis wordt niet gemaakt door de massa's, maar door eenzame individuen, die opstaan en het woord nemen. Even denk ik dat dr. Schuller het bescheiden over zichzelf heeft, maar hij heeft de verantwoordelijkheid van elke gelovige op het oog. Mierzoete klanken uit een over-sized orgel omkrullen deze hoekige gedachte.

Uitvergroot op een video-scherm dat in de kathedraal staat opgesteld spreekt hij over het verval van de christelijke waarden. De Amerikaanse cultuur, die men in andere landen zegt te herkennen, wat is dat eigenlijk? Ik weet het niet meer, zegt dr. Schuller, want wat eerst een cultureel verschil was, is een uitdaging geworden en nu uitgegroeid tot een regelrechte culturele anarchie en oorlog. Ik hang aan zijn lippen.

Wat doen mensen om te overleven in zo'n vervuilde omgeving, vraagt hij en laat geoefend een moment van stilte vallen ... welnu, ze passen zich aan. En aanpassing is altijd een neerwaartse spiraal, zo heeft hij uit de "sociobiologie' geleerd. En uit de theologie, want bij vervuiling moeten we niet alleen aan ons natuurlijke milieu denken, maar ook en vooral aan onze geestelijke habitat. De ware gelovigen passen zich niet aan, is zijn slotsom.

Tevreden leun ik achterover, zo ken ik mijn leidsman uit het verre Californië nu al weer enkele maanden. En dan gebeurt het plotseling: is dat niet het gezicht van Dries van Agt, onze oud-premier en momenteel EG-ambassadeur in Washington? Wat doet die opeens in The hour of power? Wis en waarachtig: nog een moment en daar spreekt Van Agt vanuit de hortus van God tot ons!

Door de voorganger geïntroduceerd als de belangrijkste politicus uit de moderne geschiedenis van Nederland - het is dan ook geen wonder dat hij voor de uiterst belangrijke post van EG-ambassadeur is gevraagd - neemt Van Agt aarzelend het woord. Wat hij zoal doet in Washington? Guitig hakkelend als altijd, zegt hij: "preaching the gospel of Europe'.

Maar dat is fantastisch, bevestigt dr. Schuller. Van Agt vervolgt dat steeds meer mensen in West-Europa van het geloof afdwalen, maar hij voorziet een herkerstening onder invloed van Rusland en Polen. Daar borrelt ondanks een eeuw van atheïsme een geweldige "fountain of faith', die eerdaags over de vruchtbare akkers van West-Europa zal stromen. Dat is fan-tas-tisch, kwispelt dr. Schuller opnieuw, maar onze oud-premier laat zich nu niet meer stuiten. Geïnspireerde zinnen stromen over zijn lippen: “Uw preken zijn als het morgenrood dat uit de hemel op ons neerdaalt. U moet dit compliment aanvaarden doctor”.

Schuller hapt naar adem en vraagt: wat is Uw liefste wens. Dat Zijn koninkrijk kome, antwoordt Van Agt zonder aarzeling. Ik kan zien dat U dat echt meent, zegt de voorganger, want U wist niet dat we deze vraag zouden gaan stellen. En hoe kunnen we het beste bevorderen dat Zijn koninkrijk kome? Alweer een onvoorbereide vraag. Door geluk uit te stralen, weet de ambassadeur, en zie, plotsklaps verbreidt zich een zachte gloed over de gezichten van de aanwezige gelovigen, die zich van hun stoelen verheffen en in een ovatie losbarsten. Ik geloof niet dat Van Agt ooit een enthousiaster onthaal kreeg. Profeten worden in eigen land nu eenmaal niet geëerd.

Met gebogen hoofd hoort Van Agt dr. Schuller vertellen hoe hij, de EG-ambassadeur in eigen persoon, bij het betreden van de kathedraal op zijn knieën was gevallen en in een schier eindeloos gebed was verzonken. Van Agt knikt deemoedig, de vingers ineengestrengeld, inderdaad zo was het gegaan. Je voelt dat hij na een lange reis door de woestijn eindelijk is thuisgekomen. Voorwaar een ontroerend moment, dat het verdient om op video-cassette beschikbaar te worden gesteld.

Alsof er een sein van boven is gegeven begint het Westminster Choir College met een zacht klokken-concert dat de kristallen kas tot de nok vult. Maar dat is fantastisch, hoor ik dr. Schuller nog zuchten voordat wel heel abrupt een scheurend stukje reli-pop deze aflevering van The hour of power besluit. Met tegenzin hervind ik mezelf in het felle daglicht en weet zeker: het is waar gebeurd, deze tweespraak tussen Dries van Agt en Robert Schuller, maar dat is, zoals Gerard Reve leert, op zichzelf geen excuus. Het was de verlossing van Van Agt na jaren van minachting, die we mochten meebeleven, zomaar op een toevallige zondagochtend. Voor meer informatie over The hour of power kan men zich wenden tot: Robert Schuller, postbus 2611 in Haarlem. De postcode is me door alle opwinding ontgaan.