Leger versterkt politieke positie; Jeltsin benoemt opponent Gromov tot onderminister

MOSKOU, 29 JUNI. President Boris Jeltsin heeft de Russische nationalist Boris Gromov, die een jaar geleden nog een van zijn voornaamste politieke tegenstanders was, vandaag benoemd tot onderminister van defensie. Generaal Gromov, dé Afghanistan-veteraan uit de voormalige Sovjet-Unie, is daarmee terug op het politieke toneel.

De promotie van Gromov wijst er op dat het leger zijn politieke positie in Rusland aan het versterken is, juist nu de oorlogen in het zuiden onbeheersbaar lijken te worden en er in Moskou een machtsstrijd woedt tussen de radicale hervormingsvleugel rondom premier Jegor Gaidar en het gematigde en nationalistische kamp van "captain of industry' Arkadij Volskij (leider van het militair-industriële complex) en vice-president Aleksandr Roetskoj. Gromov is namelijk in vele opzichten een representant van het oude Sovjet-regime.

Boris Gromov (49) was tot de mislukte staatsgreep van 19 augustus onderminister van binnenlandse zaken en in die functie verantwoordelijk voor de binnenlandse strijdkrachten en de speciale rellenbrigade Omon. Deze "zwarte baretten' namen in januari 1991 het voortouw bij de gewelddadige acties in Letland en Litouwen waarmee de orthodoxe vleugel van de communistische partij de Baltische onafhankelijkheid dacht te kunnen smoren. Zijn minister Boris Pugo was later dat jaar in augustus een van de leden van het "staatscomité voor de noodtoestand' dat een verkapte coup probeerde te plegen. De rol die Gromov zelf in die dagen heeft gespeeld is onduidelijk gebleven. Gromov hield zich tijdens de staatsgreep schuil. Naderhand verklaarde hij niet te hebben meegewerkt met de "putschisten'. Naar eigen zeggen zou hij er achter de schermen voor hebben gezorgd dat de Omon-troepen niet tegen de burgers in Moskou zijn ingezet.

Gromov werd niettemin door Gorbatsjov ontslagen. Gromov, de man die in 1989 als allerlaatste Sovjet-soldaat uit Afghanistan vertrok en daaraan een heldenstatus heeft overgehouden, bleef als generaal wel in actieve dienst. Onder zijn leiding werden de Russische troepen die begin dit jaar in Nagorny Karabach waren ingesloten geëvacueerd. Die gedwongen terugtocht werd in Moskou ervaren als een pijnlijke nederlaag die aantoonde dat Rusland niet meer in staat was de orde in zijn afbrokkelende imperium af te dwingen. Minister van defensie generaal Pavel Gratsjov heeft afgelopen maanden een aantal keren laten blijken dat Rusland zo'n smadelijke terugtocht geen tweede keer zal dulden.

Pag.4: Achtergrond Gromov spoort niet met die van Jeltsin

Gratsjov, die nu door Gromov terzijde zal worden gestaan, nam in de eerste dagen van de coup evenmin een heldere positie in.

Boris Gromov heeft een politieke achtergrond die absoluut niet spoort met die van Jeltsin. Anderhalf jaar geleden was Gromov een van de ondertekenaars van een oproep waarin president Gorbatsjov werd opgeroepen de noodtoestand af te kondigen, omdat alleen zo de Sovjet-Unie zou kunnen worden behouden. Een half jaar later juni was Gromov bij de Russische presidentsverkiezingen de "running mate' van ex-premier Nikolaj Ryzjkov, die vooral de eenheid van de Sovjet Unie in zijn vaandel had. De twee werden toen verslagen door Jeltsin en diens vice-president generaal Aleksandr Roetskoj.

Afgelopen zomer richtte Gromov zich desondanks wederom tot het volk met een appel aan het leger om het “moederland te redden”. Die oproep, die ook was onderschreven door enkele militairen die later met de putschisten zouden collaboreren, richtte zich expliciet tegen het unieverdrag dat president Gorbatsjov kort daarvoor met Jeltsin en de andere politieke leiders had gesloten. De coup die het "staatscomité voor de noodtoestand' vervolgens op 19 augustus probeerde te plegen, was de laatste concrete poging van de orthodoxe Sovjet-aanhangers om dit tij te keren.