Een bestudeerd mooi gebaar van een president

PARIJS, 29 JUNI. De spectaculaire reis van François Mitterrand naar Sarajevo is in Frankrijk algemeen geprezen als een moedige daad en een demonstratie van allure ("panache') van de 75-jarige president. Maar zoals altijd bij Mitterrand, zijn de beweegredenen voor deze jongste, zorgvuldig geheimgehouden "coup de théâtre' veelvuldig en van allerlei aard: de belangrijkste beweegredenen zijn politiek, maar er is ook een "gewone' menselijke achtergrond.

Om met het laatste te beginnen: de Franse filosoof Bernard-Henry Lévy, die twee weken geleden Sarajevo bezocht, overhandigde vorige week dinsdag, toen het Franse parlement in Versailles stemde over wijziging van de grondwet, aan Mitterrand een boodschap van de Bosnische president, Izetbegovic. “Zeg aan de Franse president dat de bevolking van Sarajevo aan haar eind is. We hebben geen voedsel, noch wapens noch hoop meer. Wij zijn het getto van Warschau. Zal men het getto van Warschau nog eens laten sterven?” De president was zeer geïnteresseerd, zei Lévy later discreet. In Lissabon, tijdens de Europese Raad, toonde Mitterrand zich geëmotioneerd. “De belegering van Sarajevo grijpt ons bij de keel”, zei hij.

Het idee van een “bestudeerd mooi gebaar” (titel van het commentaar in het dagblad Libération) rijpte in de dagen die volgden na Levy's bezoek. Donderdagavond, aan een diner in Lissabon, viel de beslissing om een bliksembezoek aan de Bosnische hoofdstad te brengen. Eerste doel: een "deur te openen', zoals Mitterrand in Sarajevo zei, om de humanitaire hulp aan de uitgeputte bevolking op gang te brengen. Twee Transall-transportvliegtuigen met voedsel en medicijnen stegen gistermiddag in Frankrijk op met bestemming Sarajevo. Maar op hetzelfde moment hervatten de Servische kanonnen de beschieting van het vliegveld, waar de president even moest schuilen alvorens hij per helikopter kon ontsnappen. De Transalls landden gisteravond noodgedwongen in de Kroatische havenstad Split. Of de deur opengaat moet dus worden afgewacht.

Mitterrand gooide met zijn reis naar Sarajevo ook radicaal het roer om in het Franse Joegoslavië-beleid. Een jaar lang bewaarde het Franse ministerie van buitenlandse zaken, uit naam van een historische vriendschap met Servië, een zorgvuldig evenwicht in de betrekkingen met de nieuwe staten van het voormalige Joegoslavië. Nu geldt Servië ook in Parijs als de agressor die de moslims in Bosnië terroriseert en uitmoordt. Het onverzoenlijke optreden van de Servische leider Milosevic, diezelfde donderdag in Straatsburg, in zijn overleg met EG-bemiddelaar Lord Carrington, was de druppel die de emmer deed overlopen.

Mitterrand en de Franse diplomatie waren voorts geïrriteerd door de "paternalistische' brief van James Baker, de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken.

Pag 5: Irritatie over Baker

Met zijn brief schreef Baker kort voor de top in Lissabon de “Europeanen weer eens voor wat ze in Joegoslavië moesten doen” - zoals een anoniem gebleven Franse diplomaat zei. De Franse president, wiens ergernis over de onmacht van de Europese Gemeenschap steeg naarmate het dramatische beleg van Sarajevo langer duurde, wilde het verenigd Europa eindelijk een gezicht geven, menselijk en politiek. Vooral op Frans aandringen verenigden de Twaalf zich in de Portugese hoofdstad op de verklaring dat “humanitaire doeleinden eventueel met militaire middelen” moeten worden afgedwongen.

Tenslotte demonstreerde Mitterrand met zijn reis aan de sceptische Franse publieke opinie dat "Europa' bestaat, ook al heeft de Europese Gemeenschap nog niet een gemeenschappelijke buitenlandse politiek zoals voorzien in het Verdrag van Maastricht. In september moeten de Fransen bij referendum beslissen over de ratificatie van "Maastricht'. Het is niet geloofwaardig om kalmpjes campagne voor ratificatie te voeren terwijl een typisch Europese stad als Sarajevo sterft mede als gevolg van de onmacht van de lidstaten van de Europese Gemeenschap.

De Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing kritiseerde Mitterrand gisteren omdat deze zijn Europese collega's niet tevoren had ingelicht over zijn reis. “Men kan niet een gemeenschappelijke buitenlandse politiek wensen en tevens geïsoleerde stappen ondernemen zonder de deelgenoten te informeren”, aldus Giscard. De meeste Fransen lijken niet onder de indruk van dergelijke diplomatieke overwegingen. “Hoed af”, zei de centrum-afgevaardigde Bernard Stasi kort en bondig over Mitterrands escapade. De president hoopt dat de Fransen, als ze in september gaan stemmen over "Maastricht', zich Sarajevo zullen herinneren. Mischien heeft hij ook in Frankrijk een deur opengezet.