Zeventien, en achtenhalf uit negen

Een science fiction-film. Een mensenverslindende plantensoort bedreigt de aarde.

Verschrikte dorpelingen schieten hun geweer af. Vergeefs. Als zij er een in flarden schieten, groeit ieder afzonderlijk stuk onmiddellijk uit tot een volwassen exemplaar, even groot en even gevaarlijk als de oorspronkelijke plant. Zo hulpeloos als die dorpelingen moeten de schakers van het Westen zich op de olympiade gevoeld hebben tegenover de in brokken gevallen schaakmacht van de Sovjet-Unie. U kent de einduitslag. 1. Rusland, 2. Oezbekistan, 3. Armenië.

Oezbekistan! ""De Oesbeken zijn goede landbouwers en staan bekend als uitstekende katoen- en fruittelers.'' ""Van grote betekenis is tevens de schapenhouderij.'' Dat las ik in een naslagwerk uit 1952. Er moet daar veel veranderd zijn de afgelopen veertig jaar. Maar kan Oezbekistan werkelijk een beter schaakland zijn dan Engeland en Amerika? Beter dan het verenigde Duitsland, in ledental de tweede schaakbond van de wereld? Beter dan Nederland? Je zou het niet zeggen als je de ratings ziet. Ik gebruik nog de cijfers van 1 januari, er is een nieuwe lijst, maar die ken ik nog niet. Dit waren de leden van het dappere Oezbeekse team: 1. Loginov 2540 2. Serper 2540 3. Nenasjev 2515 4. Zagrebjelni 2440 5. Saltajev 2460 6. Joeldasjev 2355. Het eerste bord staat nog niet eens bij de eerste honderd van de wereldranglijst. Ik wil mezelf niet tot de maat aller dingen uitroepen, maar het zegt toch iets dat alleen de eerste twee spelers me bekend waren uit internationale wedstrijden.

Het team van Armenië lijkt dan sterker. 1. Vaganian 2590 2. Akopian 2605 3. Lpoetian 2560 4. Minasian 2545 5. Petrosian (niet de ex-wereldkampioen, die is dood) 2470 6. Anastasian 2490. Een goed team, maar dat ze zo kwiek hun straat zouden schoonvegen, kon niet verwacht worden. Akopian, de hoogste in rating, stond 34ste op de wereldranglijst. Drie Engelsen stonden boven hem. Mysterieuze krachten zijn in de Oezbeken en de Armenen gevaren. ""Het trotse gevoel eindelijk voor hun eigen land te mogen spelen, maakte hen minstens honderd elopunten sterker.'' Die verklaring bevredigt me niet erg, maar iets beters kan ik niet bedenken.

De grootste revelatie van de olympiade was toch een speler van het Russische team, Vladimir Kramnik. Tijdens de wedstrijd werd hij zeventien jaar. Je kan niet zeggen dat hij onbekend was, op de wereldranglijst stond hij gedeeld 46ste met 2590 punten, maar zijn score van 8,5 uit 9 is toch verbluffend. Ik las ergens dat Kasparov gezegd zou hebben dat Kramnik beter speelt dan hijzelf op die leeftijd. Niets voor Kasparov, lijkt me, en het is ook nog de vraag of de uitspraak objectief juist is, maar zeker is wel dat Kramnik een van de mensen is die het de wereldkampioen in de toekomst heel moeilijk gaat maken. Hij is al een meester op vele wapens. Van Seirawan zag ik hem met gerijpt vakmanschap een eindspel winnen en in de storm die de wilde Van Wely aanblies bleef hij ook moeiteloos overeind.

Wit Van Wely-zwart Kramnik

1. d2-d4 d7-d5 2. Pg1-f3 c7-c6 3. c2-c4 Pg8-f6 4. Pb1-c3 e7-e6 5. Lc1-g5 d5xc4 6. e2-e4 b7-b5 7. a2-a4 Lc8-b7 8. e4-e5 h7-h6 9. Lg5-h4 g7-g5 10. e5xf6 g5xh4 11. Pf3-e5 Een heel scherpe variant die Van Wely kiest. Je moet er sterk voor in de schoenen staan, want zwartspelers die hier op ingaan, hebben er altijd vele honderden uren analyse aan besteed. Rini Kuijf, ook een kenner van de variant, bespreekt de partij in Schaaknieuws en zegt dat nu 11...Dxf6 heel goed is. 11...Pb8-d7 Ook nog bekend. 12. Dd1-h5 Maar dit niet. Het leidt tot een geforceerde afwikkeling, die voor wit minder goed is dan het op het eerste gezicht lijkt. 12...Dd8xf6 13. Pe5xd7 Ke8xd7 14. a4xb5 c6xb5 15. Dh5xb5+ Lb7-c6 16. Db5xc4 Lf8-d6

Zie diagram 1.

Wit heeft zijn pion terug en de zwarte koning staat in het midden. Maar zwarts lopers zijn sterk en de zwarte torens zullen mooie open lijnen vinden. In feite staat de witte koning onveiliger. 17. 0-0-0 laat niet alleen pion f2 in de steek, zwart zou ook sterk Th8-b8-b4 hebben. Wit moet ijzer met handen proberen te breken, want op de lange duur redt hij het niet. 17. Ta1-a6 Th8-c8 18. Ta6xc6 Tc8xc6 19. Dc4-a4 Df6-g5 20. Le2-b5 Dg5xg2 Wits kwaliteitsoffer ziet er gevaarlijk uit, maar zwart kan zich goed verdedigen. 21. d4-d5 Weer het scherpst. Na 21. Tf1 Tac8 22. d5 exd5 23. Dxa7+ zou wit op eeuwig schaak kunnen hopen, maar sterker voor zwart lijkt 21...Kc7, bijv. 22. Da5+ Kb7 en op 23. d5 bezweert zwart met 23...Tb6 de gevaren. 21...Dg2xh1+ 22. Ke1-e2 Kd7-d8 23. Lb5xc6 Ta8-b8 24. Pc3-b5 e6xd5 Het leek nog wat, maar nu blijkt dat de witte aanval afgeslagen is. Na 25. Pxd6 Txb2+ is het niet wit, maar zwart die een mataanval heeft. Verder dreigt 25...De4+. Van Wely biedt nog lang verzet, maar zijn materiële achterstand is beslissend. 25. Da4-a5+ Kd8-e7 26. Da5xa7+ Ke7-f8 27. Da7-e3 Kf8-g8 28. h2-h3 Ld6-f8 29. De3-f4 Dh1-e4+ 30. Df4xe4 d5xe4 31. Ke2-e3 Tb8-b6 32. Lc6-d7 Tb6-f6 33. b2-b3 Lf8-c5+ 34. Ke3xe4 Tf6xf2 35. Ke4-d5 Lc5-b4 36. Pb5-d4 Kg8-g7 37. Kd5-c4 Tf2-f4 38. Kc4-d5 Kg7-f6 39. Ld7-c8 Tf4-f1 40. Lc8-g4 Lb4-c3 41. Pd4-f3 Kf6-g6 42. Pf3xh4+ Kg6-g5 43. Ph4-f3+ Kg5-f4 44. Pf3-h4 Tf1-f2 45. Lg4-c8 Kf4-g5 Wit gaf op.

Dat was nog in de mooie tijd dat Nederland met de top van de ranglijst speelde. Ach, hoe droevig, in iets meer dan een week van de tweede naar de 23ste plaats. Niet vaak zal een team zo'n dramatische val gemaakt hebben. Van Wely speelde overigens goed en miste net op een half punt een grootmeesterresultaat. Kijk hoe mooi hij in de wedstrijd tegen Duitsland de slotaanval voerde.

Wit Lutz-zwart Van Wely

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Pg1-f3 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. Pf3-e1 Pf6-d7 10. Lc1-d2 f7-f5 11. Ta1-c1 Kg8-h8 12. Pe1-d3 Pd7-f6 13. f2-f3 c7-c5 14. Tc1-b1 f5-f4 15. b2-b4 b7-b6 16. b4xc5 b6xc5 17. g2-g3 g6-g5 18. g3-g4 h7-h5 19. h2-h3 Tf8-f7 20. Pd3-f2 Lg7-f8 21. Dd1-a4 h5xg4 22. h3xg4 Pe7-g6 23. Tb1-b2 Lc8-d7 24. Da4-a6 Ld7-c8 25. Da6-a3 Tf7-h7 26. Tf1-b1 Lc8-d7 27. Tb2-b7 Dd8-e7 28. Le2-f1 Th7-h4 29. Lf1-h3 De7-h7 30. Kg1-h2 Lf8-e7 31. Tb7-b8+ Ta8xb8 32. Tb1xb8+ Kh8-g7 33. Pc3-e2

Zie diagram 2.

33...Th4xh3+! 34. Pf2xh3 Pg6-h4 35. Tb8-b7 Pf6xg4+ 36. Kh2-g1 De witte koning heeft niet genoeg lijfwachten. Na 36. fxg4 Dxe4 wordt hij mat gezet. 36...Pg4-f6 37. Kg1-f2 g5-g4 38. Ph3-g5 Dh7-h5 39. Pg5-e6+ Ld7xe6 40. d5xe6 g4-g3+ 41. Kf2-f1 Ph4xf3 42. Tb7xe7+ Kg7-g6 Wit heeft geen goede verdediging meer tegen het mat en moet een paar stukken weggeven. 43. Pe2xf4+ e5xf4 44. Te7-g7+ Kg6xg7 45. Da3xa7+ Kg7-g8 Als wit niet eerst zijn paard had geofferd, zou zwart nu 45...Kh6 kunnen spelen. 46. Da7-f7+ Dh5xf7 47. e6xf7+ Kg8xf7 48. Ld2xf4 Pf3-e5 49. Lf4xg3 Pf6xe4 Wit gaf op.