Bosnië plaatst VS voor dilemma; Werkeloos toezien bij slachting, of betrokken raken in uitzichtloze oorlog; Pentagon wenst afgeronde missie met snel succes, wat in de Balkan een illusie is

WASHINGTON, 27 JUNI. Na maanden van lijdelijkheid heeft de Amerikaanse regering de leiding genomen bij het conflict in het voormalige Joegoslavië. Aanvankelijk oordeelden de Verenigde Staten dat zij geen duidelijk eigen belang hadden in de Balkan. Nu realiseren zij zich echter dat ook Albanië, Griekenland en Turkije in de etnische conflicten betrokken kunnen raken.

Aanvankelijk liet Amerika het voortouw aan de EG maar deze bleek door interne verdeeldheid machteloos. Het Congreslid Hamilton wreef dat deze week bij een bezoekende delegatie Europarlementariërs nog eens flink in. De Republikeinse leider, senator Robert Dole, heeft begin deze week nogmaals opgeroepen tot actie, waarbij hij Milos evic nog erger dan Hitler noemde.

Maar wat te doen? Het is niet raadzaam voor president Bush om in een verkiezingsjaar riskante militaire avonturen te ondernemen. Militaire “chirurgische ingrepen” als de invasie van Grenada of Panama zijn in de Balkan onmogelijk. Het gebied lijkt gevaarlijker dan Beiroet, waar Amerika in 1983 bij een bomaanslag honderden mariniers verloor. Het is moeilijk om vriend van vijand te onderscheiden en de partijen wonen gespreid over het hele gebied. Minister van defensie Richard Cheney en zijn chef-staf, generaal Colin Powell, voelen niets voor Amerikaanse militaire betrokkenheid. Ze wensen afgeronde missies met duidelijke doelen en met snel succes. Zo hebben de leiders van het Pentagon de lessen van Vietnam geleerd en toegepast tijdens de oorlog in de Golf.

Minister van buitenlandse Zaken, James Baker, en de veiligheidsadviseur van Bush, Brent Scowcroft, vinden dat ze niet werkloos kunnen blijven toezien en zijn bereid tot Amerikaanse initiatieven. “Aan de ene kant zijn we bang om in een allerberoerdst conflict betrokken te raken. Aan de andere kant is daar een slachting gaande terwijl wij werkeloos toezien. Ik weet niet wat de beste reactie is”, zei Scowcroft maandag tijdens een toespraak voor de Atlantic Council in Washington. De voorlopige oplossing van dit dilemma is humanitaire hulp aan getroffen burgers. Militairen uit Amerika maar ook uit andere landen kunnen ter plekke voedsel en andere goederen droppen - een operatie die in de nadagen van de Golfoorlog al eens in Koerdistan is gerepeteerd. Amerika en de EG-landen voeren er al maanden overleg over.

Baker heeft de Amerikaanse publieke opinie afgelopen dinsdag tijdens een hoorzitting al voorbereid op betrokkenheid van Amerikaanse militairen bij een hulpoperatie. De Amerikaanse troepen in Duitsland hebben de plannen al klaar. Baker deed aanvankelijk ook de temperatuur stijgen door te zeggen dat Belgrado niet meer kon rekenen op Amerikaanse passiviteit als het niet zou meewerken met een VN-hulpoperatie.

Toch lijkt dit een hol dreigement. Humanitaire hulp kan alleen als alle partijen meewerken. Ook Amerikanen laten er geen twijfel over bestaan dat ze alleen zullen helpen als het vliegveld bij Sarajevo niet langer bezet wordt. Er zijn geen plannen om gewapenderhand aan de bevrijding van dat vliegveld mee te werken, zegt Washington officieel.

Gisteren deden Baker en defensiefunctionarissen hun best om te hoge verwachtingen van Amerikaans ingrijpen te dempen. Hij wees erop dat de huidige resolutie van de Verenigde Naties alleen na een wapenstilstand internationale hulp toestaat. Voor het spreken der wapens is geen mandaat. En de bestaande resolutie is voorlopig het maximaal haalbare. Zowel Rusland als China zou een veto uitbrengen op een verdergaande resolutie. China heeft weinig op met de rol van de VN in de Nieuwe Internationale Orde van president Bush.

Het Russische parlement zou zelfs de bestaande resolutie voor humanitaire hulp willen herroepen. Gisteren insinueerden Amerikaanse functionarissen dat er buiten militair optreden nog veel andere stappen ondernomen kunnen worden. Maar dat is een geste van machteloosheid. Want met het terugsturen van de ambassadeur en het sluiten van een consulaat is het onderste al uit de kan van niet-gewelddadige sancties geschraapt. Andere stappen als royement uit de Verenigde Naties zullen niet veel indruk meer maken, want in Servië bestaat door de boycot al een economische noodtoestand.