UEFA geeft doodziek voetbal aspirine

GOTHENBURG, 26 JUNI. Slechts vijf verslaggevers uit de Verenigde Staten hebben het Europese kampioenschap voetbal in Zweden gevolgd.

Dat is wat weinig voor een land dat over twee jaar met het WK het volgende grote voetbalevenement huisvest waar de ogen van de hele wereld op zijn gericht. Maar een topzware delegatie onder leiding van Alan Rothenberg maakte zich deze week in Gothenburg absoluut geen zorgen over het welslagen van dat toernooi. Sponsoring en televisierechten zijn de toverwoorden voor het voetbal dat zich als kijkspel meer en meer verplaatst van de stadions naar de huiskamer. Volgens ISL - het Zwitserse marketingbureau dat zowel voor het IOC als de FIFA de televisierechten verkoopt - zullen 26,7 miljard mensen via de televisie het WK bekijken. En misschien heft in een gewelddadige samenleving als de Amerikaanse het supportersvandalisme zich wel op. “In onze stadions is nog nooit iets gebeurd”, stelde Rothenberg de UEFA- en FIFA-officials in Gothenburg gerust. Hij presenteerde een compleet beveiligingsdraaiboek, waarin een vooraanstaande rol is weggelegd voor de FBI, de Federal Reserve en zelfs de CIA.

Zijn gastheren hielden bescheiden hun mond. Maar de realiteit is dat in Zweden in de stadions ook van geweld niets te bespeuren viel. De grootste veldslag werd geleverd tussen Engelse en Zweedse supporters in de ondergrondse van de buitenwijk Solna naar het centrum van Stockholm. Met daarnaast nauwelijks te beteugelen geweldexplosies van Engelse hooligans in Malmö en Duitse supporters in Gothenburg. De UEFA is al zo murw van de voortwoekerende geweldspiraal dat die als kleine incidenten werden afgedaan.

De bestuurders hebben andere zaken aan hun hoofd, hoewel op het congres weer krasse taal werd gebezigd. De keeper verbieden een terugspeelbal op te pakken en de "sudden death', waarin een gemaakte goal in de verlenging onmiddellijk een einde aan de wedstrijd maakt, moeten het spel nieuw leven inblazen. Het lijkt echter meer op het geven van een aspirientje bij een botbreuk aan de doodzieke patient. Wat de sportieve devaluatie van het voetbal betreft is de lijn van het WK in 1990 in Italië in Zweden volledig doorgetrokken. Zowel de FIFA als de UEFA is daardoor een soort handelsreiziger geworden met een inferieur produkt. Er mag wat laatdunkend zijn neergekeken op de Amerikaanse roep om andere spelregels die meer doelpunten in de hand werken, het is wel het ingrediënt waar de kijkers in geïnteresseerd zijn. De gecultiveerde gekte in Nederland als Oranje alleen maar van Duitsland wint even buiten beschouwing gelaten.

Het WK in Amerika duurt een volle maand waarin 52 wedstrijden worden afgewerkt. Nu al is pijnlijk voorspelbaar dat dit uiterst vervelende voorronden op gaat leveren waarin uitsluitend op resultaat wordt gespeeld. Want elftallen die zich op grond van hun individuele kwaliteiten niets van een op de counter spelende tegenstander hoeven aan te trekken, bestaan in het tegenwoordige voetbal niet meer. Nederland en Frankrijk hebben in Zweden even die illusie gekoesterd maar zijn roemloos afgevoerd.

Aan de uitschakeling van het Nederlands elftal lagen ook andere factoren ten grondslag. Michels hield weer hardnekkig vast aan een aanvallend concept dat door de verkeerde spelers werd uitgevoerd. Gullit presteerde na een goed eerste half uur tegen Schotland verder niets, de tierelantijnen van Bryan Roy waren zo mogelijk nog minder effectief. Daarom werd het element van onderschatting na de afgang tegen Denemarken nog maar eens benadrukt. Marco van Basten had bij het afscheid de aardigste vondst: “Dit elftal maakte dezelfde fout als het Nederlands elftal in de finale van 1974 tegen Duitsland. Het dacht dat het er al was. En gezien de Nederlandse mentaliteit zal de volgende generatie op het toernooi van 2002 wel weer dezelfde fout maken.”

Van Basten zal dat niet meer mee maken. Hij is de absolute grootverdiener van de meest welvarende generatie spelers die het voetbal ooit gekend heeft. Rondom hem en de nieuwe ster Dennis Bergkamp valt voor de toekomst best wel weer een elftal te formeren dat internationaal op jacht kan gaan naar nieuwe grote successen. Maar voor Van Tiggelen, Wouters en Gullit lijkt het doek gevallen. Gullit krijgt het komende seizoen bij AC Milan met vijf buitenlanders in de selectie na vier zware knie-operaties al de grootste problemen om überhaupt nog aan voetballen toe te komen.

Niettemin heeft de internationale voetbalwereld Nederland met applaus uitgeluid in Zweden. Ondanks het treurig stemmende aspect dat uitgerekend op het moment dat de strijd moest worden aangegaan het elftal bondscoach Michels, die voortdurend op het aspect van onderschatting hamerde, hopeloos in de steek liet. UEFA-perschef Rudi Rothenbüler bedankte Michels persoonlijk voor zijn feilloze uitleg in het Engels en Duits aan de internationale pers. Je houdt wat dat betreft je hart vast voor het nieuwe trio Advocaat-Van Lingen-Israel.

De KNVB zal wel niet op het idee komen in de toekomst iets te gaan doen aan wat ten minste lijkt op een pr-beleid. Eén uitstapje naar het Duitse trainingskamp in Atvidaberg zou bijzonder nuttig studiemateriaal hebben opgeleverd. De DFB had zoals gewoonlijk alles tot in de puntjes geregeld. Ook voor de internationale pers. Hoofdsponsor Mercedes Benz smijt met geld en heeft in Zweden een tolk voor de DFB ingehuurd die qua perfectie niet zou misstaan in een vergadering van de wereldleiders in de Verenigde Naties. Ook met die details creëer je een klimaat waarin je de ene grote voetbaltitel na de andere verovert.

De KNVB ligt organisatorisch een lichtjaar achter op de DFB. Het zal voor Dick Advocaat al moeilijk genoeg worden om in de kwalificatie voor het WK in 1994 een klimaat te scheppen waarin hij op één lijn komt te zitten met zijn belangrijkste speler Marco van Basten en diens souffleur in Barcelona, Johan Cruijff. Goodwill heeft Oranje nog genoeg. Als troostprijs is het team uitgeroepen tot het meest sportieve elftal van het toernooi.

Reserve-aanvoerder Ronald Koeman is uitgenodigd de prijs in ontvangst te nemen. Uitgerekend de speler die een rode kaart verdiende tegen Denemarken, maar die niet kreeg, omdat de Spanjaard Aladren hem bij Barcelona weer tegen het lijf loopt en het Nederlandse feestje niet wilde bederven. Jan Wouters schopte Brian Laudrup de wedstrijd uit en de geïrriteerde Van Basten liep tegen Denemarken 90 minuten om zich heen te trappen en te slaan. Maar het circus UEFA is anno 1992 al zo ongeloofwaardig geworden dat niemand zijn stem meer verheft wanneer Nederland de fair-playcup krijgt.