Paul Yule en de boycot van een documentaire over censuur; "Damned in the USA'

“Ik ben door God geroepen om te strijden tegen seks, geweld en godslastering, om het hart en de ziel van de beschaving te redden.” Dat is het credo van predikant Donald Wildmon, de centrale figuur in "Damned in the USA', een documentaire van de Engelsman Paul Yule die zondagavond om 22.07 uur op Nederland 3 wordt uitgezonden.

De film gaat over de kruistocht van Wildmon en zijn American Family Association tegen alles wat verderfelijk is, zoals Playboy, foto's van Robert Mapplethorpe of de Pepsi Cola-clip van Madonna. Wildmon krijgt veel ruimte van Yule. “Ik wilde de film niet maken vanuit het gezichtspunt van de kunstenaars die bedreigd werden met censuur. Dat ken ik wel. Wat me interesseerde was het gezichtspunt van de mensen die die censuur probeerden te bewerkstelligen”, zegt de regisseur.

Aanvankelijk wilde hij een film maken over de aanklacht tegen Dennis Barrie, directeur van het Contemporary Arts Center in Cincinnati, wegens het tentoonstellen van "pornografische' foto's van Robert Mapplethorpe, een van Amerika's vooraanstaande fotografen. Yule ontdekte dat Wildmon c.s. hierachter zaten, en achter een hele reeks pogingen tot censuur. Zo hadden zij voor de boycot van "The Last Temptation of Christ' een enorme demonstratie op de been gekregen, zodat geen bioscoop de film meer durfde te draaien. Yule: “Het bizarre is dat geen van de betogers de film gezien had. En de discussie over Mapplethorpe werd gevoerd terwijl hooguit twee kranten een van zijn gewraakte foto's hebben durven afdrukken. Het is verbazend hoe slim Wildmon de media weet te gebruiken en hoeveel macht hij heeft alleen omdat de mensen geloven dat hij macht heeft.”

Wildmons programma klinkt drie keer per week op verscheidene christelijke radiostations in Amerika. The American Family Association telt 700.000 leden, die elke maand een nieuwsbrief krijgen, die ze weer in hun gemeenschap verspreiden. De 600 afdelingen in het hele land houden het hoofdkwartier op de hoogte van te bestrijden zaken in hun eigen omgeving. De leden volgen alle televisieprogramma's en geven een cijfer voor de hoeveelheid seks, geweld en antichristelijke waarden die er in voorkomen. Op grond daarvan maakt Wildmon een toptien van de ergste programma's. Die worden aangepakt door de adverteerders te benaderen. Als die niet gevoelig zijn voor de overredingskracht van het woord, wordt er gedreigd met een economische boycot. Zo kreeg hamburgergigant "Burger King' 500.000 briefkaarten met de mededeling dat ondergetekende elders zijn hamburger zou gaan nuttigen, als hij zijn advertenties niet terug zou trekken van het gewraakte programma. Voor een actie krijgen de leden voorbedrukte kaarten, die ze slechts hoeven te signeren en te posten. Yule: “Die briefkaarten zijn een machtig wapen, Amnesty International gebruikt het ook. Mensen op hoge posities veranderen van gedachten door veel post, ze denken dat iedere brief een groot aantal mensen vertegenwoordigt en ze willen gewoon geen problemen. Wildmon bespeelt ook de politiek door senatoren materiaal te sturen. Senator Jessie Helms was blij dat hij, toen de Koude Oorlog voorbij was, de natie kon redden door te fulmineren tegen de subsidiëring van onzedelijke kunst.”

Naast Wildmon voert Yule nog meer betrokkenen op. Dennis Barrie verklaart, nadat hij vrijgesproken is van het tentoonstellen van pornografie, dat zijn zaak niet ging over de zeven foto's van Mapplethorpe, maar over het recht op vrije meningsuiting. Christie Hefner, voorzitter van Playboy Enterprises Inc., staat op de bres voor haar blad: “Playboy vertegenwoordigt de doorsnee Amerikaanse cultuur. Wildmon wil niet debatteren, hij wil dat alleen zijn opvattingen bestaansrecht hebben. Dat is een zeer onamerikaanse houding.” Norma Ramos van Women Against Pornography lijkt op één lijn te zitten met Wildmon in de zaak tegen The 2 Live Crew, een popgroep die teksten zingt met veel geweld tegen vrouwen. Yule: “Het radicaal-feministisch standpunt is belangrijk omdat zo duidelijk wordt dat het om meer gaat dan een discussie tussen voorstanders van het recht op vrije meningsuiting en conservatieve christenen. Hun standpunt komt wat karikaturaal over in de televisieversie van de film. Die twee groepen verschillen natuurlijk heel erg in hun opvattingen. De patriarchale maatschappij, die de feministes als oorzaak van onderdrukking en pornografie aanwijzen, is juist het ideaal van de conservatieve christenen. Ik hoop dat nog op te nemen in een langere bioscoopversie.”

Door de film heen is het optreden van conferencier Jimmy Tingle gesneden. Met zijn grappen geeft hij steeds het liberale tegenwicht tegen de conservatieve beweringen. De film eindigt met een grap van Tingle: “Als je me slecht vindt, probeer dan te zorgen dat ik gecensureerd word. Ik kan de publiciteit goed gebruiken.” Yule: “Het is inderdaad zo dat bijna iedereen beter geworden is van de publiciteit rondom de boycotacties. De foto's van Mapplethorpe zijn verdubbeld in prijs. Dennis Barrie is een beroemdheid geworden die lezingen door het hele land houdt. Wildmon krijgt nu zeseneenhalf miljoen per jaar aan donaties, dat is anderhalf miljoen meer dan vorig jaar, en The 2 Live Crew verkoopt miljoenen platen. Alleen de producers van "The Last Temptation of Christ' hebben 40 miljoen dollar verloren.” Yule zelf is er niet beter op geworden. Zijn film kreeg bij de eerste vertoning weliswaar de Emmy Award voor de beste documentaire van 1991, maar het is onmogelijk hem in Amerika te vertonen want Wildmon dreigt met schadeclaims van in totaal acht miljoen dollar tegen Yule, de Engelse Channel Four Television, en een eventuele distributeur. Begin april heeft een groep organisaties onder leiding van Channel Four Television gerechtelijke actie ondernomen om Wildmons claim te bevechten. Yule: “Wildmon heeft onder ede verklaard dat wij hem eerlijk en waarheidsgetrouw weergegeven hebben. Hij zegt dat hij bezwaar heeft tegen sommige afbeeldingen in de film. Maar die stuurt hij zelf rond om fondsen te werven voor de bestrijding ervan. Hij wil vertoning van de film onmogelijk maken en als de groep van Channel Four niet zou vechten voor het recht hem te vertonen dan zou hij op de plank blijven liggen. Dat had ik nooit kunnen betalen.”

Van de vertoning in Nederland verwacht Yule geen problemen, die waren er ook niet na de uitzending in andere Europese landen. Voor Yule heeft "Damned in the USA' zijn doel pas bereikt als hij in de Verenigde Staten vertoond kan worden, want daar is de film voor gemaakt. “Het is ironisch dat dat niet kan. En het is ook ironisch dat een buitenlander hem gemaakt heeft. Een Amerikaan zou dat niet gekund hebben, die zou altijd verdacht zijn geweest voor Wildmon en de zijnen, omdat alle instellingen die de film hadden kunnen financieren juist door hen bevochten worden. Alleen een buitenstaander kon deze film maken.”