Obligate shots van prikkeldraad tegen de ochtendhemel

Document, Ned.1, 23.11-23.46u.

De gevangenis anno 1992: hotel of hel? Naar aanleiding van de discussie over het cellentekort toog NCRV's Dokument naar de gesloten inrichting voor langgestraften in Veenhuizen. “We laten daarbij ook gedetineerden aan het woord”, kondigt Ati Dijkmeester aan, alsof dat iets heel pikants is. Maar het antwoord op de beginvraag blijkt na een half uur zeer voorspelbaar: iets tussen hotel en hel in.

Na wat irrelevante beelden uit de geschiedenis van strafkolonie Veenhuizen en een overbodige rondleiding door het gevangenismuseum, wordt een blik geboden op de faciliteiten van het huidige Veenhuizen: De werkplaats, het fitnesshonk, de voetbalvelden en de wekelijkse rondgang van de SRV-wagen met eten, drinken en pornolektuur. Mocht de kijker nu denken dat Veenhuizen een hotel is, dan volgen de "ontnuchterende' commentaren van de langgestraften. “Het is een hel”, treurt een in joggingpak gestoken gevangene en tuurt somber naar zijn tatoeages. Je vrijheid, dat is net zo als je gezondheid: je mist het pas als je het kwijt bent.

Daarna volgen de minder aangename aspecten van het gevangenisleven: de drugs, het geweld, de zelfmoorden en de ruwe erecode waar de gedetineerden zo trots op zijn. “Verkrachters en incestplegers hebben hier geen leven”, aldus een gedetineerde die bijna even breed als lang is. “Wij vinden namelijk dat je van vrouwen en kinderen af moet blijven.” Zelf had hij ook wel eens “zo'n gozer zijn kankerkop in elkaar geslagen”.

Halverwege zijn enkele gedetineerden zo vriendelijk om voor het oog van de camera een mislukte ontsnapping te ondernemen. Een mooie gelegenheid voor een rondleiding door het strafblok, waar een hoekige Drent op militaire toon het regime in de straf- en isolatiecellen uitlegt. Een hoogleraar mag nog even vertellen waarom het leven achter de muren geen pretje is (“Die tralies, die ijzeren tralies”) en waarom twee op een cel funest zou zijn (te kleine cellen, agressie, seksueel misbruik en aids). De directeur krijgt tenslotte de gelegenheid een goedbedoelde, maar daarom niet minder komische analyse te geven van "twee op een cel': “Ze pakken altijd de groepen die zich niet kunnen verdedigen. Gevangenen, zieken, bejaarden. Ik vind dat laf.”

Voor kijkers die het allemaal voor het eerst zien en horen, is deze aflevering van Dokument ongetwijfeld informatief. Maar helaas is "Hotel of Hel' volledig op de automatische piloot gemaakt. Een paar meter archiefmateriaal met zo'n vertederend Polygoon-commentaar op de ach tergrond, waarna iedereen kort zijn zegje mag doen: de gedetineerde, de bewaarder, de directeur en de expert. En vanzelfsprekend de obligate shots van rinkelende sleutelbossen en van prikkeldraad tegen de heldere ochtendhemel.