Havel bereid te blijven

PRAAG, 26 JUNI. De Tsjechoslowaakse president, Václav Havel, heeft gisteren bij de gezamenlijke openingszitting van het nieuwe, 300 leden tellende federale parlement duidelijk gemaakt dat hij, ook als het land later dit jaar uiteen zou vallen, beschikbaar zal blijven voor het presidentschap.

Het gezonde verstand pleit volgens Havel voor het voortbestaan van de gemeenschappelijke staat, maar als besloten wordt dat de federatie wordt ontbonden, “dan zal ik niet de uitvoerende ambtenaar zijn”, zo liet Havel weten. In dat geval zal hij, zo liet de president doorschemeren, bereid zijn het presidentschap van de Tsjechische republiek te aanvaarden en zijn diensten aan te bieden “waar ze gevraagd worden” en bij te dragen “aan het opbouwen van iets nieuws”.

Havel zei het er mee eens te zijn dat de onzekerheid waarin de Tsjechoslowaakse federatie is gestort door de verkiezingsuitslag van begin deze maand niet eindeloos kan voortduren en zo snel mogelijk moet eindigen. “De doodsstrijd van de gemeenschappelijke staat, de geleidelijke desintegratie of een wilde scheiding zou alleen maar in het nadeel zijn van alle burgers.”

Havel herhaalde dat volgens hem een referendum de meest “constitutionele, democratische en beschaafde” manier was om te beslissen over een eventuele scheiding, maar hij erkende dat de wetgevende organen een andere weg zouden kunnen kiezen.

De overwinnaars van de parlementsverkiezingen, de Tsjech Václav Klaus van de rechtse burger-democratische partij (ODS) en de Slowaak Vladimir Meciar van de links-nationalistische HZDS (Beweging voor een Democratisch Slowakije), sloten eind vorige week in Bratislava een akkoord dat voorziet in een scheidingsprocedure die moet worden goedgekeurd door de Tsjechische en Slowaakse nationale raden en door de twee Kamers van het federale parlement.

Volgens die procedure moeten die organen vóór 30 september een beslissing hebben genomen over het al of niet opbreken van de federatie. Havel herinnerde eraan dat men zich moest realiseren dat de federatie nog steeds bestaat en dat de federale organen nog steeds functioneren.

“Misschien moeten we nu scheiden om later ons weer te verenigen”, zei de president. “Als Tsjechoslowakije besluit te scheiden, dan moeten we dat opnemen als een historische uitdaging om te laten zien dat zo'n operatie op vreedzame wijze kan geschieden, zonder conflicten.”

Havel maakte gisteren duidelijk dat hij zich niet als kandidaat zal terugtrekken voor de verkiezingen van het federale presidentschap, die op 3 juli beginnen. “Ik voel niet de minste neiging om af te treden, alleen maar omdat iemand me uifluit, om toe te geven omdat er een mogelijkheid van een nederlaag is, om het schip te verlaten alleen omdat het schommelt”, zo zei Havel. De HZDS en andere Slowaakse partijen hebben aangekondigd dat ze herverkiezing van Havel zullen blokkeren. De meest waarschijnlijke gang van zaken zal zijn dat het parlement er niet in slaagt het eens te worden over een andere kandidaat. In dat geval kan volgens de grondwet het mandaat van de zittende president met drie maanden worden verlengd, in dit geval tot 5 oktober.