Machinaal lezen handgeschreven postcode slotstuk automatisering

Dinsdag kondigde PTT Post aan dat vergaande automatisering binnen sorteercentra de komende zes jaar ongeveer vijfduizend arbeidsplaatsen zal kosten. Men hoopt gedwongen ontslagen te vermijden, maar de vakbonden hebben er een hard hoofd in.

LEIDSCHENDAM, 25 JUNI. PTT Post nadert de apotheose van een ontwikkeling die zij vele jaren geleden op gang bracht: de volledig automatische verwerking van het briefverkeer. Begin volgend jaar hoopt men machines te installeren die met hulp van software die door PTT Research werd ontwikkeld ook handgeschreven postcodes kunnen lezen. Daarmee zou Nederland het derde land ter wereld worden met een dergelijke graad van automatisering in de postverwerking. Frankrijk en Japan lopen op ons voor.

Twee noodzakelijke hulpmiddelen voor het automatisch indexeren en sorteren van de post zijn al gemeengoed: de postcode zelf en de (onzichtbaar) gemerkte postzegel die machines in staat stelt de voorkant en rechter bovenhoek van de stukken te vinden. Deze zomer wordt het derde hulpmiddel ingevoerd: het speciale kader waarbinnen voortaan de postcode moet worden opgeschreven. Het is een standaard-kader, door PTT Research ontwikkeld, dat leesmachines in staat moet stellen tussen de wirwar van potentiële adresblokken het juiste adresblok te vinden: de postcode.

De PTT hanteert het kader als een gedeponeerd handelsmerk, met dien verstande dat enveloppen- en briefkaartenmakers licentieovereenkomsten kunnen sluiten voor het gebruik van het kader. De Nederlandse Vereniging van enveloppenfabrikanten heeft onlangs al zo'n overeenkomst gesloten. De wenskaartfabrikanten zijn niet verenigd, zegt de PTT spijtig. Juist deze weken is PTT Post begonnen het publiek via advertenties bekend te maken met het bestaan van het nieuwe postcode-kader. In veel warenhuizen, zoals de Hema, zijn al enveloppen met kader te koop.

Dankzij de al eerder ingevoerde voorzieningen (de postcode zelf en de gemerkte postzegel) is de PTT overigens nú al in staat poststukken die binnen bepaalde afmetingen blijven met hoge snelheid te verwerken: tot aan 30.000 stuks per uur. Voorwaarde is dat de postcode op de juiste plaats en in machineschrift is aangebracht. Het merendeel van het huidige machineschrift kan gelezen worden door de zogeheten Alima-machines (automatische lees- en indexeer-machines) van AEG waarvan er nu enige tientallen op de 12 expeditie-knooppunten zijn geïnstalleerd. De Alima-machines analyseren het beeld dat een tv-camera van de adressering van passerende poststukken maakt en zetten de herkende postcode om in een streepjescode. Die streepjescode wordt later door de eigenlijke sorteermachines gebruikt om de stukken naar bestemming te scheiden.

Handgeschreven brieven worden "in handbedrijf' van zo'n streepjescode voorzien. PTT-werknemers typen de handgeschreven postcode van de op een monitor ("tv-scherm') overgebrachte adressering met een ergonomische optimaal ingedeeld typemachientje (ook door PTT Research ontwikkeld) over en brengen langs deze weg evenzeer een roze-rode streepjescode op de voorkant van envelop of kaart aan. Dat gaat met een snelheid van zo'n 1000 tot 1600 brieven per uur. Drie seconden voor een brief. De handmatig geïndexeerde post wordt weer gecombineerd met de automatisch gelabelde stroom.

Inmiddels heeft PTT Research software voor patroonherkenning ontwikkeld waarmee de handgeschreven postcodes ook automatisch gelezen kunnen worden. Twee grote steekproeven uit het sterk variabele handschrift waarmee de Nederlander een postcode binnen PTT-kader invult vormden daarvoor de statistische basis. Vorig jaar al werden tijdens de Vierdaagse ruim tienduizend briefkaarten met het nieuwe kader uitgereikt en het afgelopen najaar schreef men bovendien een aantrekkelijke prijsvraag uit waarvoor een slagzin op een PTT-kaart (mèt kader) moest worden ingestuurd. Het leverde Research 216.000 handgeschreven postcodes-in-kader op. Uitzendkrachten brachten het materiaal in de computer.

Nu kan volgens ir. H.P.M. Essink, projectleider automatisch lezen, ongeveer 75 procent van de handgeschreven postcodes herkend worden. Daarbij is de kans op fouten ongeveer 1 à 2 procent. Brieven die fout gelezen zijn ontvangen een verkeerde streepjescode en komen vertraagd op hun bestemming. De "onleesbare' postcodes worden in handbedrijf geholpen. Begin volgend jaar hopt men de software op geheel nieuwe lees- en indexeermachines (Ovis-machines van AEG) aan te brengen.

Essink onderstreept dat de software is afgestemd op Nederlandse brievenschrijvers. De Angelsaksische 8, die zoals bekend anders draait en sluit dan de Nederlandse, en de Duise 1, die in de praktijk meer op een 7 lijkt, zullen ofwel worden verworpen of verkeerd worden geïnterpreteerd. Mocht het buitenland belangstelling hebben voor de Nederlandse software dan zal dus weer een nieuwe prijsvraag moeten worden uitgeschreven. De handicap is dat buitenlandse postcodes anders zijn samengesteld dan de Nederlandse (die ook letters gebruikt).