Europese Raad in Lissabon wordt slechts een "tussentop'

Op de agenda van de Europese Raad, morgen en zaterdag in Lissabon, staan de volgende onderwerpen:

UITBREIDING De lidstaten willen “zo snel mogelijk” volgend jaar onderhandelen over toetreding van Oostenrijk, Zwitserland, Finland, Zweden en, als dat land wil, ook Noorwegen. Voorwaarde is wel dat het Verdrag van Maastricht is geratificeerd en dat het pakket-Delors II is goedgekeurd. Vooral de Britten willen haast maken met de uitbreiding. Voor hen geldt: hoe groter de Gemeenschap, des te minder macht voor Brussel.

Een diepgaande discussie over met de uitbreiding gepaard gaande institutionele hervorming is niet te verwachten. Het ziet er nu naar uit dat die pas zal worden gevoerd in 1996 als "Maastricht' wordt geëvalueerd. Onder leiding van België eist de Benelux dat niet wordt getornd aan de relatieve invloed van de kleine landen. Niemand binnen de EG durft hen op dit moment tegen te spreken.

Los van de toetreding van de genoemde vijf EVA-landen zal de EG in Lissabon ook iets moeten zeggen over de toetredingsperspectieven van andere landen, met name Turkije. Dat land werd al in 1964 in een associatieverdrag uitzicht geboden op EG-lidmaatschap. Onder andere Groot-Brittannië en Nederland vinden dat die claim niet blijvend genegeerd kan worden.

PAKKET-DELORS II Het pakket-Delors II is de meerjarenbegroting die de Europese Commissie heeft opgesteld voor de periode 1993-1997. De Commissie stelt voor het EG-budget met ongeveer 46 miljard gulden te verhogen, overeenkomend met een verhoging van de contributie van de lidstaten van 1,2 procent van het BNP tot 1,37 procent in 1997. De Commissie wil de extra inkomsten onder andere gebruiken voor het (hervormde) landbouwbeleid, voor verhoging van de structuurfondsen, voor hulp aan Oost-Europa, maar vooral voor het opzetten van een zogenoemd cohesiefonds voor investeringen in de "arme' lidstaten Griekenland, Spanje, Portugal en Ierland.

Portugal had het mooi gevonden als daarover verregaande besluiten hadden kunnen worden genomen in Lissabon, maar dat zit er niet in. De acht "rijke' lidstaten van de EG hebben grote moeite met de idee dat de Europese uitgaven fors worden verhoogd, terwijl in eigen land de buikriem moet worden aangehaald. Bovendien is het huidige inkomstenplafond van 1,2 procent nog meer dan voldoende om de uitgaven te dekken, zeggen ze. Er ligt nu een voorstel op tafel om het plafond van 1,2 procent de komende twee jaar te bevriezen. Pas daarna zou het omhoog kunnen gaan in de periode tot 1999. Maar op welk niveau het in dat jaar zal uitkomen, is nog volstrekt onduidelijk. Afgesproken is nu dat hierover op de Europese top in Edinburg, komend najaar, besluiten zullen vallen.

SUBSIDIARITEIT Dat is de meest gehoorde term in de afgelopen weken in Brussel: het beginsel dat de EG zich niet moet bemoeien met onderwerpen die net zo goed of beter in de lidstaten zelf kunnen worden geregeld. Gisteren nog heeft de Europese Commissie vergaderd over de vraag wat daaronder precies moet worden verstaan. Voorzitter Delors zal in Lissabon uitleggen dat bij het begrip subsidiariteit niet alleen moet worden gekeken naar het functioneren van de Commissie, maar ook naar de Raad van Ministers en het Europese Parlement. Hij zal zeggen dat de Commissie zich natuurlijk geen taken moet toeëigenen die veel beter op nationaal niveau kunnen worden geregeld. Maar hij zal daar aan toevoegen dat de ministers zelf vaak de neiging hebben bij hun besluitvorming de Commissie op te zadelen met allerlei uitvoerende taken.

Delors zal ook zeggen dat onderscheid moet worden gemaakt tussen regelgeving (die tijdelijk sterk is toegenomen in aanloop tot de vorming van de interne markt), uitvoering en controle op de uitvoering. Als de lidstaten elkaar vertrouwen, kan de controle worden overgelaten aan nationale instanties. Maar als dat vertrouwen er niet is, wordt ingrijpen van de Commissie verlangd.

LANDBOUW Landbouw hoort eigenlijk niet thuis op een Europese Raad, daar is iedereen in Brussel het wel over eens. Dat het onderwerp toch op de agenda staat, komt door de Italianen. Zij willen het recht om meer melk te produceren, terwijl ze zich nooit aan de produktiebeperking hebben gehouden en de Italiaanse boeren nooit superheffing hebben betaald. Omdat het zijn zin niet kreeg in de raad van ministers van landbouw, stelt Italië de kwestie nu op het hoogste niveau aan de orde. Sommige bronnen stellen dat de zaak niet hoog zal worden opgespeeld omdat achter de schermen al een compromis in de maak zou zijn.

In de landbouwsector heeft ook de Franse president Mitterrand moeilijkheden. De hervorming van het gemeenschappelijke landbouwbeleid, waartoe in mei werd besloten, is op onverwacht fel verzet gestuit van de Franse boeren. Parijs wil daarom het plafond voor de landbouwuitgaven zo hoog mogelijk houden. Ook Duitsland lijkt daar niet afkerig van.

ZETELKWESTIE Voor een aantal Europese instellingen is nog steeds geen vestigingsplaats aangewezen. Deze week werd gemeld dat een compromis zou zijn bereikt. De Europese bank zou naar Bonn gaan, het Europese Merkenbureau naar Rijswijk en het milieu-agentschap naar Spanje. Maar omdat er nog steeds problemen zijn tussen België en Luxemburg over het Europese Parlement, zal in Lissabon waarschijnlijk nog geen formeel besluit worden genomen.

POLITIEKE VERKLARING Zoals gebruikelijk bij elke top zal ook in Lissabon de actuele stand van zaken in de wereld worden besproken. Over Joegoslavië en Israël (na de verkiezingen) zijn verklaringen te verwachten. Mogelijk wordt ook gesproken over Macedonië. Erkenning van die republiek bleef tot dusver achterwege door een blokkade van Griekenland. De afgelopen maanden groeide de stemming om knopen door te hakken, ook als dat niet naar de zin van Athene is. Maar na het Deense referendum overheerst plotseling het besef dat ook de Grieken zich nog moeten uitspreken over "Maastricht'. Om die reden besloten de EG-ministers van buitenlandse zaken vorige week maar niet te gaan praten over Macedonië. Wellicht nemen hun chefs morgen en overmorgen een andere houding aan.