Accountant: geen oordeel over jaarrekening; Rechtmatigheid uitgaven Sociale Zaken "onzeker'

DEN HAAG, 25 juni. De accountantsdienst van het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid heeft "onzekerheden' over de rechtmatigheid van uitgaven ter grootte van circa 13 miljard gulden in de sociale zekerheid.

Het departement (met een totaal budget van ruim 40 miljard gulden) blijkt problemen te hebben bij de aanpak van het gebrekkig financieel beheer. De administratie van vooral bijstandsuitkeringen en de interne controle schieten nog steeds tekort.

De accountantsdienst heeft een "oordeelonthouding' over de jaarrekening 1991 gegeven, in tegenstelling tot de verwachting die minister De Vries vorig jaar november tegenover de vaste Kamercommissie uitsprak. De Vries zei er toen van uit te gaan dat zijn departement dit jaar een accountantsverklaring "met beperking' kon afgeven. De accountantsdienst had de jaarrekening toen afgekeurd, omdat de dienst "bedenkingen' had over de rechtmatigheid van de uitgave van 19,7 miljard gulden.

In een brief aan de Tweede Kamer noemt minister De Vries vandaag de "oordeelonthouding' van de dienst “een stap voorwaarts ten opzichte van het voorgaande jaar, doch teleurstellend omdat de korte-termijn-doelstelling niet volledig is gerealiseerd”. Volgens De Vries is er wel sprake van een “duidelijke omslag in de controlestructuren” en zijn er “belangrijke verbeteringen” aangebracht, waardoor de accountantsdienst alleen nog “onzekerheden in plaats van bedenkingen” heeft.

Volgens een woordvoerder verloopt het werk van de "task-force', die de minister vorig jaar instelde, “langzamer dan verwacht”. De departementale task-force, gesteund door twaalf werkgroepen, moest de controle op de uitgaven en het financieel beheer verbeteren, via onder meer de opzet van controle- en rapportageprotocollen. De Vries heeft nu een evaluatie-onderzoek gelast naar de maatregelen van de task-force. Dit wordt verricht door externe management consultants.

“Er zijn tekortkomingen in het beheers- en bestuurssysteem van de task-force, waardoor we de beoogde doelstelling niet hebben gehaald. De leiding wil nu precies weten of wat in gang gezet is, goed gaat”, aldus een woordvoerder.

De problemen in het financieel beheer kwamen vorig jaar in volle omvang op tafel toen een extern accountant werd ingeschakeld. Hij probeerde het "controlespoor' te volgen via de beleidsambtenaren op het ministerie naar de rijksconsulenten die de bijstandsuitkeringen door de gemeenten op rechtmatigheid van beleid toetsen, tot bij de gemeentelijke accountants die de declaraties van de sociale diensten boekhoudkundig controleren. Op essentiële onderdelen was controle onmogelijk, doordat voldoende werkinstructies, parafen, vragenlijsten, controleprogramma's, notities en verslagen van gesprekken ontbraken, zonder dat er daarbij overigens sprake hoeft te zijn van fraude.

De accountantsdienst kan nu, een jaar na de instelling van de task-force, volgens de minister “nog niet in voldoende mate steunen op de controles door rijksconsulenten en door bij gemeenten fungerende accountants”. De administratieve organisatie bevat nog “leemten”, aldus De Vries in zijn brief. “De knelpunten waren hier en daar complexer dan voorzien en de tijd welke beschikbaar was voor verbeteringen was soms krap”.

De minister mikt nog steeds, zoals hij vorig jaar tegen de vaste Kamercommissie zei, op een goedkeurende accountantsverklaring over 1992. “Beslissend” daarvoor zijn volgens hem de “buiten-departementale controle-trajecten”. Het ministerie geldt van oudsher als een "hekkesluiter' in de overheidsboekhouding. Kamerleden noemen het financieel beheer al jaren een “rotzooi”.