Taal is probleem bij Hamlet in het Hebreeuws door het Cameri Theatre "Ik ga niet dood, het is slechts spel'

Voorstelling: Hamlet van Shakespeare door The Itim Ensemble & Cameri Theatre of Tel Aviv. Decor: Moshe Sternfeld; spelers: Shuli Rand, Pnina Bradt e.a.; regie: Rina Yerushalmi. Gezien 23/6 Theater Bellevue. Te zien aldaar t/m 27/6. Aanvang 19.30u.

Een voorstelling als Hamlet wekt altijd een koortsachtige verwachting. In Theater Bellevue speelt nu het uit Tel Aviv afkomstige Cameri Theatre een voorstelling in het Hebreeuws. Ditmaal blijkt de taalbarrière een groot bezwaar, groter dan toen eertijds het Collectivo di Parma ook in de zomer Hamlet bracht. De Italiaanse versie was een intrigerend schouwspel van fantasievolle rijkdom. Elke scène had de gloed van het nieuwe.

Met het Israëlische gezelschap is het anders gesteld. De middelen die regisseur Rina Yerushalmi gebruikt gaan terug tot in de jaren zestig, toen het nieuwe theater een combinatie werd van de eenvoud van Peter Brook en de epische opvattingen van Brecht. Het speelveld is een kale vloer met in het midden een cirkelvormig brandpunt. De toeschouwers zitten rondom. Hamlet (Shuli Rand) gaat bij opkomst tussen de toeschouwers zitten, alsof hij een van hen is. Het achterliggende idee is dat wij met de ogen van Hamlet naar het schouwspel moeten kijken. Aan het slot zal de doodgraver Hamlets ogen sluiten, waarna gelijktijdig de lichten doven. Met de dood van Hamlet sterft ook de voorstelling.

De acteurs zijn voortdurend elkaars waarnemers, gezeten op plastic stoeltjes tegen de achterwand. Door de legergroene kostumering gaat er een soldateske sfeer van de voorstelling uit. Claudius is een generaal, Horatio een luitenant, Polonius een schichtige verzekeringsambtenaar met aktentasje. Wanneer Hamlet hem door het gordijn moet vermoorden, slaat hij met zijn vuisten op de grond. Even later komt Polonius op en gaat als dood neerliggen. Weg illusie. Ook Ophelia maakt van haar sterfscène een anti-theatrale aangelegenheid. Ze rolt over de vloer alsof ze verdrinkt in het water en verdwijnt dan schielijk achter een grafsteen. Trouwens, de bittere scène dat Hamlet haar op het kerkhof dood aantreft en daar Laertes ontmoet, is streng gecoupeerd.

Het is moeilijk oordelen wanneer een voorstelling gespeeld wordt in een taal die zo ver weg is. Al ken je scène na scène uit je hoofd, wat ik als toeschouwer mis is de essentiële verbinding tussen tekst en handeling op het moment van acteren. Uit de speelstijl van The Cameri Theatre is af te lezen dat veel scènes tijdens improvisatie zijn ontstaan. Wat ontbreekt is een dwingende vaart, een voortstuwende dramatische lijn. Er zijn momenten, scènes, onderdelen van een tragedie en niet een tragedie als een onontkoombare eenheid.

De achterliggende gedachte achter deze Hamlet is dat alle toneelspel slechts illusie is. Daarom worden toeschouwers vaak rechtstreeks aangesproken en gaan acteurs tijdens de toneelspelersscène welbewust in de zaal zitten om iemand uit het publiek aan te staren. Bij een sterfscène lijkt de acteur nadrukkelijk uit te roepen: "Ik ga niet dood, het is spel.' Maar een onderzoek naar een epische speelstijl is nog geen teken van innerlijke overtuiging; het is de buitenkant, een spel met vormen.

Alleen Gertrude slaat een heel andere toon aan. Zij draagt voor mij de voorstelling; ze heeft het zinnelijk-cynische dat bij haar rol past. Bovendien is zij in de grote ontmoetingsscène met Hamlet in haar slaapkamer superieur in de wijze waarop ze haar zoon aantrekt en afstoot, zich door hem wild laat kussen en hem tegelijkertijd kil bejegent. Zij is de enige speler die in mimiek en expressie transparantie toont. De anderen hadden strakgetrokken, ernstige gezichten waardoor ik geen toegang kreeg tot hun werkelijke emoties. Bovendien wreekt die ernst zich in combinatie met de Brechtiaanse speelstijl. Het lijkt net of de acteurs zich van binnen bewust zijn van een belangrijke missie - het spelen van de Hamlet - maar dat zij in de gekozen vorm telkens hun eigen toewijding moeten ondergraven.

Een oorspronkelijke scène in de Hamlet-traditie was het gevecht tussen de titelheld en zijn vader. Die worsteling kreeg door het zwijgende karakter ervan een bijbelse, onthutsende dimensie. Een dergelijk moment was meer dan een achterhaald experiment, maar daadwerkelijk vanuit de tragische situatie van zoon Hamlet gedacht. Een hoogtepunt die noch naar visie noch naar intensiteit tijdens de rest van de ruim drie uur durende voorstelling werd geëvenaard.

Foto: Scene uit Hamlet door The Itim Ensemble & Cameri Theatre of Tel Aviv