Rijkswaterstaat gaat grondig reorganiseren

DEN HAAG, 24 JUNI. Rijkswaterstaat werkt aan een nieuwe strategie die gepaard zal gaan met “een geleidelijk maar ingrijpend veranderingsproces”. Hij wil meer werk uitbesteden aan het bedrijfsleven, enkele diensten samenvoegen en korte metten maken met bureaucratische rompslomp. De nieuwe strategie kan de komende jaren “een aanzienlijk effect” hebben op het personeelsbestand van nu nog 10.000 ambtenaren.

Dit zegt ir. P.G. Schwarz, hoofd van de afdeling Strategie en Facet van Rijkswaterstaat. Schwarz is nauw betrokken bij de werkgroep "RWS 200 plus' die sinds najaar 1991 een nieuwe strategie voor de bijna tweehonderd jaar oude Rijkswaterstaat voorbereidt. Directe aanleiding voor de ontwikkeling van de nieuwe strategie vormt “de voortdurende bezinning op de rol van de overheid”.

De besluitvorming over de nieuwe strategie is nog niet afgerond. De verantwoordelijke minister, Maij-Weggen (verkeer en waterstaat), ondersteunt de plannen tot zo ver.

De kerntaken van Rijkswaterstaat blijven onveranderd: waterbeheer, verkeersveiligheid, infrastructuur en mobiliteit en het land beschermen tegen overstromingen. “Het gaat niet om de vraag òf we nog wel behoefte hebben aan dijken en wegen, het gaat om de vraag hoe je de kerntaken organiseert”, aldus Schwarz. Een van de belangrijkste uitgangspunten van de nieuwe strategie is dat Rijkswaterstaat minder kerntaken in eigen beheer wil uitvoeren maar dat het tegelijkertijd wèl zelf de verantwoordelijkheid wil blijven dragen voor die kerntaken.

Rijkswaterstaat begint binnenkort met proefprojecten in Zuid-Holland en Overijssel waarbij aannemers voor een periode van enkele jaren het beheer over het onderhoud van autowegen krijgen toegewezen - management dat Rijkswaterstaat tot nog toe uitsluitend zèlf uitvoert.

“We onderzoeken of we een paar stappen terug kunnen doen, of we meer verantwoordelijkheid bij de aannemerij kunnen leggen (..) Bij de uitvoering doen we nu nog te veel dingen zelf.

Pag.3: Koersverandering duurt vijf à tien jaar

Schwarz: “We besturen zèlf hele projecten. We houden zèlf de toestand van het wegdek in de gaten. We zeggen zèlf wanneer er verbeteringen moeten worden aangebracht en stellen vervolgens per activiteit een contract op met een aannemer.”

De onderzoeksactiviteiten heeft Rijkswaterstaat al voor het overgrote deel bij derden ondergebracht. En ook de ontwerp-activiteiten worden meer en meer uitbesteed aan commerciële organisaties.

Als voorbeeld noemt Schwarz de stormvloedkering in de Nieuwe Waterweg. “Daar gaat het al heel anders dan tot voor kort gebruikelijk was. Het ontwerp van de stormvloedkering hebben we helemaal uitbesteed.”

Rijkswaterstaat onderzoekt in het kader van "RWS 200 plus' met name of ook uitvoeringswerkzaamheden (aanleg en onderhoud van wegen, dijken, bruggen en dergelijke) veel vaker dan nu het geval is door het bedrijfsleven kunnen worden uitgevoerd. Rijkswaterstaat biedt op het ogenblik werk aan 25.000 tot 30.000 werknemers in de aannemerij.

Als gevolg van de nieuwe strategie zal het aantal personeelsleden binnen vijf à tien jaar “aanzienlijk” kunnen afnemen - bovenop alle saneringen die al zijn aangenomen. Rijkswaterstaat heeft de afgelopen jaren in het kader van decentralisatie, privatisering en de Grote Effeciency Operatie al zo'n drieduizend arbeidsplaatsen moeten inleveren en zal in dat verband de komende twee jaar nog eens duizend banen moeten schrappen.

Schwarz kan niet zeggen hoeveel extra arbeidsplaatsen bij Rijkswaterstaat verloren zullen gaan door de nieuwe strategie. “Het vereist een enorme verandering van werkwijze. Een andere inzet van eigen mensen, ook minder mensen. Maar het proces kan alleen geleidelijk geschieden, ook omdat het bedrijfsleven er aan moet wennen.” Hij spreekt van een “geleidelijke maar ingrijpende operatie” en van “een enorme zeetanker die een grote ommezwaai maakt en over vijf à tien jaar op een andere koers ligt.”

Schwarz benadrukt overigens dat Rijkswaterstaat altijd een deel van het werk (“te denken valt aan een derde”) zelf moet blijven uitvoeren. “Het moet niet zo gaan als bij de privatisering in Engeland. Daar is het onder Thatcher allemaal heel rigoureus gegaan met veel verlies van kennis. Om taken goed door de private sector te kunnen laten uitvoeren, moet je zelf wel over goede know how blijven beschikken.”

De nieuwe strategie biedt volgens Schwarz een aantal voordelen. Rijkswaterstaat sluit beter aan op de moderne taakopvatting van de overheid (kleiner en bedrijfsmatiger). Rijkswaterstaat verwacht bij uitbesteding goedkoper uit te zijn dan wanneer het werk in eigen beheer blijft uitvoeren. En Rijkswaterstaat biedt het bedrijfsleven meer kansen.

Aan die kansen heeft het tot nog toe wel eens ontbroken, erkent Schwarz. Ondernemingen in de grond- water- en wegenbouw bijvoorbeeld die voor Rijkswaterstaat opdrachten uitvoeren zijn nu nog onderworpen aan nauwgezette reguleringen.