Kleine zaal geeft andere dimensie aan Van Manens balletten

Hans van Manen Plus Manifestatie: On stage, on screen. Bestaande uit: Theme, Portrait, Evergreens en de videodocumentaire Choreografie: Hans van Manen. Gezien: 22/6 De Meervaart, Amsterdam. Daar nog te zien: t/m 26/6.

Een bijzonder onderdeel in het retrospectief van Hans van Manens oeuvre in het Holland Festival is de manifestatie On stage, on screen, tot stand gekomen door de samenwerking van het Nederlands Instituut voor de Dans met het Holland Festival en het theater De Meervaart. Gewoonlijk zijn Van Manens balletten gemaakt voor lijsttonelen van een behoorlijk formaat. Maar een paar keer heeft hij werk gecreëerd voor kleine gezelschappen die hoofdzakelijk in de zogenaamde platte-vloertheaters optreden. Hierbij zitten veel toeschouwers dichterbij dan bij lijsttonelen en hebben letterlijk het zicht òp de uitvoerenden. Zo maakte hij in 1983 voor Pauline Daniels, destijds verbonden aan de toen nog als collectief werkende Stichting Dansproduktie, een opmerkelijke solo Portrait. Eigenlijk is het niet een echte solo, want het aandeel van volglichtbediener Henk van Dijk is zodanig in de choreografie opgenomen dat men van een duet kan spreken. Het gespierde lichaam van Daniels inspireerde Van Manen tot het maken van Portrait. Via de scherpe lichtbundels worden onderdelen daarvan zodanig belicht dat ze een heel speciale expressie krijgen en er een portret ontstaat van een zelfbewuste en tegelijkertijd zeer kwetsbare vrouw. De solo maakte destijds grote indruk en nu, negen jaar na het ontstaan, blijkt dat nog steeds zo te zijn. Daniels is rijper geworden, hetgeen haar uitvoering nog helderder en nog genuanceerder maakt en het uiterst geraffineerde nieuwe kostuum (van Keso Dekker) brengt er een opwindend, eigentijds accent in aan.

Vorig jaar maakte Van Manen voor Karin Post en Michael Beards, twee uitstekende moderne dansers uit de jongere generatie, het duet Theme dat dit jaar een onderdeel vormde van de opening van het Holland Festival in het Concertgebouw. In De Meervaart komt het duet veel beter tot zijn recht omdat het spel in en naast de smalle lichtbaan in het donkere toneelvlak pregnanter wordt en de intimiteit van wat zich tussen die twee mensen afspeelt duidelijk voelbaar is.

Niet voor kleine theaters gemaakt is Evergreens, Van Manens bijdrage aan het NDT 3-programma, gecreëerd voor oudere dansers. De sublieme uitvoering van Sabine Kupferberg en Gérard Lemaitre krijgt in een kleine zaal een andere dimensie waardoor je je als publiek nog meer betrokken voelt bij wat zij in hun relatie tot elkaar doormaken. De drie balletten passen wonderwel bij elkaar en vormen een fraai uitgebalanceerd programma.

Na de pauze is er een 45 minuten durende, uiterst knap gemaakte videodocumentaire Choreografie: Hans van Manen, gemaakt door videokunstenaar Henk van Dijk. Niet alleen wordt Van Manen als choreograaf belicht, maar ook als bijzonder hoogleraar van de katholieke universiteit in Nijmegen. De documentaire bevat uiterst waardevol historisch materiaal en biedt een schitterend overzicht van de vele kanten van Van Manens oeuvre en van zijn visie op de danskunst. De soms zeer korte balletfragmenten worden muzikaal ondersteund door andere composities dan waarop ze gemaakt zijn, maar de gekozen dansfragmenten sluiten er goed op aan. Extra duidelijk wordt in deze collage hoe belangrijk het oogcontact en de blikrichting in Van Manens werk is en hoe fascinerend hij als danser was.

De Meervaart heeft naast On stage, on screen nog meer te bieden: een prachtige expositie van door Van Manen gemaakte foto's en van de fotografen Bob van Dantzig, Jorge Fatauros, Hans Gerritsen en Deen van Meer die in zeventig foto's ieder hun eigen visie geven op het ontstaan en de uitvoering van het duet Evergreens. De tien colleges die Van Manen op de Nijmeegse universiteit gaf, zijn onder de titel Tot u spreekt gebundeld en in boekvorm uitgegeven door het Nederlands Instituut voor de Dans in samenwerking met de Stichting Nijmeegs Universiteits Fonds. Een waardevol document dat bewijst dat Van Manen niet alleen een geniaal choreograaf is, maar ook bijzonder bekwaam, verhelderend en met humor over zijn kunst en kunstenaarsschap kan praten. Wat mij betreft verplichte literatuur voor iedere beginnend choreograaf.