Israel kiest voor compromis met Arabische vijand

TEL AVIV, 24 JUNI. Met de verrassend grote verkiezingszege van de Arbeidspartij van Yitzhak Rabin op Likud is Israel vannacht een nieuw tijdperk ingegaan.

Moe van de intifadah, de Palestijnse volksopstand, en het diep in het volksbewustzijn aanwezige trauma van de Golfoorlog, toen Iraakse Scud-raketten Israel terroriseerden, hebben de Israelische kiezers voor een compromis met de Arabische en Palestijnse vijand gekozen. De sedert 1977 door Likud gekoesterde droom van "Erets-Israel' (het land van Israel) is vannacht in rook opgegaan. Daarom versteende Likud-premier Yitzhak Shamir in zijn stoel toen de televisie gisteravond enkele minuten na tien uur de “grote ommekeer” in de Israelische politiek aankondigde.

Deze “aardbeving”, zoals de verkiezingsuitslag hier wordt ervaren, heeft uiterst rechts en uiterst links gekortwiekt en het aantal partijen in de Knesset van 17 naar 10 teruggebracht. In dit door de kiezers aan de politiek opgelegde eliminatieproces is geen van de nieuwe partijen (volgens de voorlopige uitslag) erin geslaagd over de kiesdrempel van 1,5 procent te springen. De afwijzing van extreem rechts en de verzwakking van het religieuze blok geven de nieuwe richting aan die de Israelische politiek, mede door de komst van 400.000 Russische immigranten, vannacht is ingeslagen.

De ultra-nationalistische Tehiya-partij van professor Yuval Ne'eman is volledig weggevaagd en verloor haar drie Knesset-zetels. Ook de partij van rabbijn Levinger uit Hebron is er niet aan te pas gekomen. Daardoor hebben de kolonisten in de bezette gebieden vannacht veel van hun invloed op de Israelische politiek verloren. De grote zege van de door de oud-opperbevelhebber Rafael Eitan geleide Tsomet-partij kan hun nauwelijks tot troost zijn.

Hoewel Tsomet ook de ondeelbaarheid van Erets-Israel in zijn vaandel draagt legt deze partij de nadruk op bestuurs- en verkiezingshervormingen. Eitan liet gisteravond al doorschemeren een coalitie met de Arbeidspartij niet uit te sluiten.

De verkiezingsuitslag heeft Rabin vannacht betrekkelijk vrij spel gegeven om in het nieuwe politieke krachtenveld een levensvatbare regering te vormen. Voor het eerst kan een kabinetsformateur een regering vormen zonder een beroep te doen op een of meer religieuze partijen. Het religieuze blok zit, indien Rabin de Arabische parlementariërs in zijn coalitie zou opnemen of hun steun zou aanvaarden, niet langer op de wip van de Israelische politiek.

Pag.4: Ideologische periode in Israel ten einde

Voor het bijstellen van de nationale prioriteiten door een andere verdeling van het nationale inkomen is dat voor de binnenlandse politieke verhoudingen een van de belangrijkste uitkomsten van deze historische verkiezingsuitslag. Aangezien Rabin er weinig voor voelt bij de gratie van de Arabieren te regeren zal hij zich toch tot het uiterste inspannen om ten minste een van de religieuze partijen (Shas) tegen een zo laag mogelijke kostprijs in zijn regering te loodsen.

De zege van de Arbeidspartij is in de allereerste plaats een groot persoonlijk succes voor Rabin en heeft overduidelijk aangetoond dat Likud op de uitstraling van de opperbevelhebber van het zegevierende Israelische leger in 1967 geen antwoord had. De tegen hem door Likud gevoerde lastercampagne over zijn beweerde drankzucht en ineenstorting aan de vooravond van de Zesdaagse oorlog sloeg niet bij de kiezers aan. Dat de oud-opperbevelhebbers Rabin en Eitan zo goed scoorden, is een aanwijzing dat ideologische emoties in de Israelische politiek aan gewicht verliezen en de kiezers zich op Amerikaans model op persoonlijkheden richten.

Aan zijn zege van vannacht en de manier waarop die door de onderstreping van zijn persoonlijkheid is behaald ontleent Rabin in zijn partij en daarbuiten groot gezag. Na David Ben Gurion en Golda Meïr heeft de Arbeidspartij nimmer zo'n sterke leider gehad, een leider die onmiddellijk nadat de verkiezingsuitslag bekend was geworden zijn partij liet weten dat hij en hij alleen de ministers zal benoemen en geen rekening zal houden met facties binnen de Arbeidspartij.

Zal de "nieuwe Rabin' verrijkt met zoveel gezag en prestige Israels F.W. de Klerk of Charles de Gaulle kunnen en willen worden? Zijn lijfspreuk is "vrede met veiligheid'. Voor Rabin is daarin ruimte voor een territoriaal compromis met de Palestijnen (met sterke Jordaanse inbreng) en hoogstwaarschijnlijk ook met Syrië.

Snelle implementering van de Palestijnse bestuursautonomie - volgens de verkiezingsbelofte binnen negen maanden - en verbetering van de betrekkingen met de VS in de allereerste plaats behoren tot Rabins topprioriteiten.

Met de in de verkiezingscampagne aangekondigde bevriezing van de "politieke nederzettingen' van Likud is Rabin erop uit de door Shamir verguisde Amerikaanse kredietgarantie van tien miljard dollar in de wacht te slepen. Dit geld wil hij besteden om de binnenlandse prioriteiten opnieuw te rangschikken voor het scheppen van werkgelegenheid ter aanmoediging van de immigratie uit de Sovjet-Unie en voor gedemobiliseerde soldaten. Ook staat Rabin drastische verbetering van onderwijs, gezondheidszorg en huisvesting voor ogen.

De zege van de Arbeidspartij heeft vannacht een einde gemaakt een door Likud in 1977 ingeluide ideologische periode in de Israelische politiek. Israel staat weer met beide benen op de grond, omdat het grote ideologische avontuur van Likud de bron heeft laten opdrogen waaraan Menahem Begin in 1977 zijn grote verkiezingszege dankte. Veel sefardiem (joden uit de Arabische wereld) uit de ontwikkelingssteden, die Likud toen aan de macht brachten, hebben deze partij in grote getale gedeserteerd omdat de Likud-bestuurders in bezet gebied investeerden en de werkloosheid lieten oplopen.

De ook door zware werkloosheid (39 procent) getroffen Russische immigranten hebben daar ook een belangrijk steentje toe bijgedragen. Ondanks hun afkeer van staatssocialisme en hun neiging naar rechts heeft bijna de helft van de Russische immigranten voor de Arbeidspartij gestemd. Aan deze groepen dankt Rabin de macht, niet aan de Arabieren die door innerlijke verdeeldheid hun stempel op de verkiezingsuitslag van 1992 niet hebben kunnen zetten.

De verkiezingsuitslag luidt een tijdperk van vernieuwing op tal van gebieden voor de Israelische maatschappij in. In de door Rabin te vormen regering zal de Meretz-partij, met haar groene politieke bewustzijn en sterk humanistische inslag op enkele sleutelposities haar stempel op een voor verandering gekozen hebbend Israel zetten.