Mafialeiders "collectief verantwoordelijk'

ROME, 23 JUNI. Hoe is de mafia precies georganiseerd? Het is een vraag die niet alleen voor politie en justitie van belang is, maar ook voor gearresteerde mafiosi. Deze hebben bij herhaling geprofiteerd van meningsverschillen hierover tussen rechters. Een vonnis van het Hof van Cassatie heeft een voorlopig einde gemaakt aan alle disputen, de strafvermindering voor peetvaders ongedaan gemaakt en alsnog de vorige maand vermoorde mafiabestrijder Giovanni Falcone in het gelijk gesteld.

Falcone heeft steeds gezegd dat de mafia een hiërarchische strak-geleide organisatie is. "Kleine' moorden kunnen door afzonderlijke families en peetvaders worden besloten, maar voor de belangrijke aanslagen is het fiat van de cupola nodig, de overkoepelende groep peetvaders die als een soort Raad van Bestuur functioneert.

Deze stelling werd het "theorema Buscetta' genoemd, naar de peetvader Tommaso Buscetta, die in 1984 besloot te gaan samenwerken met onderzoeksrechter Falcone. Op basis van deze argumentatie was voor een veroordeling niet nodig dat een peetvader persoonlijk betrokken was bij een moord, maar konden zij als opdrachtgevers worden veroordeeld voor moorden die door leden van hun mafiafamilie waren gepleegd.

Het theorema-Buscetta, dat is bevestigd door verklaringen van andere mafiosi aan de politie, speelde een hoofdrol in het maxi-proces tegen de mafia, in 1986-87. In december 1987 werden meer dan driehonderd mafiosi veroordeeld, van wie negentien tot levenslang.

Dit maxi-proces was de belangrijkste juridische tegenslag die de mafia in haar geschiedenis te verwerken kreeg. Maar de uitspraken werden voor een belangrijk deel ongedaan gedaan in hoger beroep. In december 1990 verwierp het Hof van Assisen in Palermo het idee van de collectieve verantwoordelijkheid. Het hof bepaalde dat de mafia bestaat uit een groep “bendes die los van elkaar staan en vaak met elkaar in conflict zijn”. Veel van de gevangenisstraffen werden ongedaan gemaakt of aanzienlijk verminderd.

Het Hof van Cassatie in Rome heeft deze redenering van de Palermitaanse rechters verworpen en Falcone gelijk gegeven. In zijn vonnis van 30 januari van dit jaar had het hof al bepaald dat de peetvaders een nieuw proces in hoger beroep moesten krijgen. In de gisteren bekendgemaakte motivering van het vonnis, een boekwerk van 1525 pagina's, bevestigt het Hof van Cassatie het theorema-Buscetta en de mogelijkheid om peetvaders op grond van een collectieve verantwoordelijkheid voor aanslagen te veroordelen.

De advocaten van de verdachte mafiosi hadden gezegd dat het theorema Buscetta niet geloofwaardig is omdat er geen harde bewijzen voor zijn. Het Hof van Cassatie bepaalde dat de onafhankelijk van elkaar gedane verklaringen hierover van mafiosi die zijn gaan samenwerken met de politie, een afdoende bewijsgrond vormen.