Het aardbeien-dilemma

AARDBEIEN, de zomerkoninkjes van de koude grond, ondermijnen het Nederlandse arbeidsbestel.

In Limburg doen zich problemen voor met de werving van seizoenarbeiders voor de aardbeienpluk. De regio telt zo'n achttienduizend werkzoekenden waarvan de arbeidsbureaus er elfhonderd aanschreven voor wie werk in de aardbeienoogst als passende arbeid werd beschouwd. Maar niet meer dan dertig werklozen kwamen bij de fruittelers opdagen. De aardbeien rotten op het veld en in de Tweede Kamer noemde minister De Vries (sociale zaken) de situatie eind vorige week te gek voor woorden.

Bij de asperges doen zich soortgelijke problemen voor. Asperge-steken is seizoenwerk, gebonden aan een paar onregelmatige uren per dag, en daarvoor zijn werklozen niet op een ordelijke manier in te zetten. Voor werklozen levert dit soort werk minder op dan ze aan uitkering ontvangen omdat het om kortstondig, laagbetaald werk gaat en dat is geen aanmoediging om op hun knieën door de aardbeien- of aspergebedden te kruipen. Voor de arbeidsbureaus ontbreken de instrumenten om werklozen in de tuinbouw aan de slag te krijgen. Strafkortingen op uitkeringen zouden dat kunnen afdwingen, maar de richtlijnen voor het sanctiebeleid in gevallen van een paar uurtjes werk per dag zijn onduidelijk en het is de vraag of aanscherping iets zou helpen.

De aardbeientelers en de aspergekwekers hebben hun hoop opgegeven dat ze een beroep kunnen doen op Nederlandse werkzoekenden. Dus hebben ze hun blik verlegd en willen ze Poolse gastarbeiders aantrekken voor de seizoenarbeid in de tuinbouw. In Polen bestaat geen noemenswaardige bijstand voor werklozen, dus iedere verdiende gulden vertaalt zich in stapels zloty's. Polen zijn bereid de Nederlandse aardbeien te plukken en de asperges te steken, maar ze mogen niet van de minister van sociale zaken zolang er voldoende Nederlanders te vinden zijn die dit werk kunnen doen. Hier wrikt de rechtlijnigheid van de sociale regelgeving met de praktijk van de samenleving.

VOOR HET AARDBEIEN-DILEMMA bestaan twee oplossingen. De eerste is om de regels voor passende arbeid en uitkeringen zo drastisch te herzien, dat werkzoekenden blij zijn dat ze een paar guldens in de tuinbouw kunnen bijverdienen met seizoenarbeid. Als de Nederlandse politiek niet tot een dergelijke drastische ingreep bereid is, zijn Polen of andere Oosteuropese seizoenarbeiders de uitkomst. Hun terwerkstelling is een vorm van directe hulp aan Oost-Europa. Maar waarom zouden de Polen in gammele bussen en vermoedelijk met koppelbazen als tussenschakels helemaal naar Limburg trekken om aardbeien te plukken? Het is de eerste stap naar de verplaatsing van de aardbeienteelt, de aspergekweek en al die andere vormen van seizoengebonden, arbeidsintensieve tuinbouw waarvoor in Nederland geen werkzoekenden meer beschikbaar zijn naar de Oosteuropese lage lonenlanden.