De Russische ambassadeur

Melancholiek nipt Gennady Gerassimov aan zijn glas Portugese wijn. Het gezicht van perestrojka, de onafscheidelijke begeleider van president Gorbatsjov op zijn internationale reizen, de voormalige woordvoerder van minister van buitenlandse zaken Sjevardnadze, de toeverlaat van buitenlandse journalisten in de nadagen van de Sovjet-Unie, is tegenwoordig ambassadeur in Portugal.

De Unie van Socialistische Sovjet-Republieken die hij aanvankelijk vertegenwoordigde, is geen Unie meer, is niet langer socialistisch en heeft geen republieken meer. Met het GOS, het Gemenebest van Onafhankelijke Staten, heeft hij niets van doen. Het GOS heeft geen telefoonnummer, geen adres en geen briefpapier.

Gerassimov is ambassadeur van de Russische Federatie, hij vertegenwoordigt een land dat hij als onafhankelijke staat nog niet heeft bezocht. En zelfs van de Russische Federatie is hij niet zeker: Gerassimov is geboren in Tatarstan, de autonome republiek die zich van Rusland wil afscheiden, en dus is hij binnenkort misschien niet meer dan de ambassadeur van Tatarstan.

Kort na het aftreden van zijn beschermer Sjevardnadze werd Gerassimov in maart 1991 verbannen naar deze uithoek van Europa. De charme en het gevoel voor humor van de voormalige journalist, die ooit schreef voor het maandblad World Marxist Review en hoofdredacteur was van Moscow News, zijn gebleven; nieuw is zijn afzijdigheid bij de gebeurtenissen in zijn land.

Het grootste probleem voor Rusland is dat het een gewoon land wil zijn en deel wil uitmaken van de wereldgemeenschap, zegt de ambassadeur. Maar het zal nog jaren duren voor het zover is. Veertig jaar, een generatiewisseling, grapt Gerassimov, verwijzend naar de tijd gedurende welke Mozes door de woestijn trok. Somber spreekt hij over de ideologische crisis, de economische instorting, de psychologische verwarring, de opleving van het nationaliteitenvraagstuk, de politieke crisis.

De ambassadeur verstrekt visa voor de Russische Federatie en voor andere republieken, maar niet voor de Oekraïne. Die zijn verkrijgbaar bij aankomst in de Oekraïne, zegt hij. Van Kiev kan iedereen naar Moskou vliegen, zonder visum, want er zijn nog geen grenscontroles tussen de republieken. Maar de buitenlander die Moskou vervolgens zonder inreisvisum in zijn paspoort wil verlaten, krijgt een stevige boete. Vliegen in de voormalige Sovjet-Unie is een uitdaging voor kostenbewuste reizigers geworden: wie uit een van de Baltische staten naar Moskou vliegt, moet in dollars betalen, maar vanuit Moskou wordt een retourtje naar de Baltische staten in roebels afgerekend.

De roebel verliest dagelijks aan waarde. Kortgeleden, vertelt Gerassimov, verscheen Jegor Gaidar, premier en architect van de economische hervormingen wiens grootvader nog aan de kant van het Rode Leger in de burgeroorlog heeft gevochten en later in de stalinistische tijd beroemd is geworden als schrijver van kinderboeken, voor de Russische televisie. Het goede nieuws, zei Gaidar, is dat de geldpersen non-stop in gebruik zijn om nieuwe biljetten van 5.000 roebel te drukken. Hoe kan geldontwaarding nu goed nieuws zijn, vraagt Gerassimov zich af.

Zelf heeft hij geen gelukkige ervaringen met geld. Uit zijn tijd als woordvoerder had hij wat dollars overgespaard, die hij verplicht op een renteloze rekening bij de Vesjnekonom bank voor buitenlandse handel had gedeponeerd. Die bank is inmiddels failliet en Gerassimov is zijn spaargeld in harde valuta kwijt.

In Portugal heeft hij andere geldproblemen. De Russische regering financiert haar ambassades in het buitenland in Zwitserse franken, die de ambassadeur in Portugese escudos omwisselt voor de lokale betaling van salarissen en kosten. Maar vorige maand is de escudo toegetreden tot het Europese Monetaire Stelsel en dat heeft het vertrouwen in de Portugese munt vergroot. Ten opzichte van de Zwitserse frank is de escudo vijftien procent in koers gestegen en dus is het salaris van de Russische ambassadeur in escudos met vijftien procent gedaald. Hoe kan dat, vraagt Gerassimov zich af, wie profiteert hiervan? Hij begrijpt niets van dollars en Zwitserse franken, van escudos en roebels. De woordvoerder van de laatste fase van het communisme, het gezicht van perestrojka, maakt zich kapitalistische zorgen en tot troost schenkt hij zich nog een goed glas Portugese wijn in.

Foto: Gennady Gerassimov in 1987, als woordvoerder van minister van buitenlandse zaken Sjevardnadze.