Carlos Fuentes viert het feest van de Spaanse erfenis

De Spaanse erfenis, Ned.3, 23.30-0.30u.

De Mexicaanse schrijver Carlos Fuentes verspilt maar weinig woorden aan de vraag of er vijfhonderd jaar na Columbus' ontdekking van de Nieuwe Wereld eigenlijk wel iets te vieren valt. Hij is ervan overtuigd dàt er iets te vieren valt - ondanks al het bloed dat er sinds 1492 is gevloeid, ondanks de diepe economische en sociale crisis waarin veel landen in Latijns Amerika verkeren. Fuentes viert het bestaan van de Latijns-Amerikaanse cultuur, “de cultuur die wij als afstammelingen van Indianen, negers en Europeanen in de Nieuwe Wereld de afgelopen vijfhonderd jaar hebben kunnen scheppen”.

Het is een uitbundig feest, vorm gegeven in een serie mooie televisie-documentaires die in Nederland worden gepresenteerd als een Teleac-cursus met begeleidend boek: De Spaanse Erfenis, vijf eeuwen Spaanse invloeden in Latijns Amerika. Fuentes, geboren in Mexico en opgegroeid in de Verenigde Staten, neemt de kijker mee langs talloze historische en culturele bezienswaardigheden verspreid over de Amerikaanse continenten en Europa. Hij noemt het zelf een zoektocht “naar een culturele continuïteit die de economische en politieke verdeeldheid en versnippering van de Spaanstalige wereld aan de kaak kan stellen en overstijgen”.

Het is het klassieke soort documentaire waarbij de presentator voortdurend het beeld binnenwandelt en de kijker enigszins docerend toespreekt vanaf drukke marktpleinen, woeste hoogvlaktes en andere fotogenieke locaties. Maar Fuentes is zo'n voortreffelijk causeur, en tegelijk zo'n hartstochtelijk pleitbezorger van zijn onderwerp, dat deze wat versleten vorm geen moment verveelt. In een oud café in de Mexicaanse stad Veracruz vertelt hij over zijn grootvader die op dezelfde plek iedere dag zijn kopje koffie kwam drinken. In de grotten van Altamira overpeinst hij het belang en de erotiek van het stierengevecht.

In het eerste deel, dat vanavond wordt uitgezonden, behandelt hij zo hink-stap-sprong de wording van de Spaanse cultuur en haar joodse, christelijke en moorse wortels, tot aan de reconquista, de verdrijving van de joden en de reis van Columbus. Een zekere oppervlakkigheid en - voor wie de geschiedenis kent - voorspelbaarheid is door deze opzet onvermijdelijk. Maar de prachtige beelden en de onderhoudende toon van Fuentes maken veel goed, en maken nieuwsgierig naar de volgende delen.

Uiteindelijk zal Fuentes ook in Los Angeles terechtkomen, de stad waar bij uitstek zoals hij het noemt "de vraag van de komende eeuw' aan de orde komt: wat doen wij met de Ander? Noordafrikanen in Frankrijk, Turken in Duitsland, Vietnamezen in Tsjechoslowakije, etc. “Is er iemand beter voorbereid op dit thema dan wij, de Spanjaarden, de Spaanse Amerikanen en de Latijns Amerikanen in de Verenigde Staten? Wij zijn Indiaans, zwart, Europees, maar boven alles gemengd, mestizo. Wij zijn Iberisch en Grieks, Romeins en joods, Arabisch, Gotisch en zigeuner.” De Spaanse Erfenis is daarvan één grote illustratie.