VROEGRIJP KIND VAN DE HOOGLANDEN

Zijn roots liggen in de bergen maar gisteren bewees Willie Mtolo, marathonloper uit Zuid-Afrika, dat zijn lichaam ook in het vlakke land de juiste kadans vindt om snel en soepel 42 kilometer en 195 meter te overbruggen. De Twente Marathon, die Mtolo won in 2.13.39, bood hem echter vooral de gelegenheid de opgekropte frustraties van een jarenlang sportief isolement kwijt te raken. Na de opheffing van de sportboycot tegen Zuidafrika is de atleet Mtolo volledig vrij.

De laatste maanden werd Mtolo nog eens pijnlijk onder de neus gewreven hoe betrekkelijk vrijheid is voor een sporter uit een land dat door de internationale gemeenschap wordt buitengesloten. Samen met zijn manager Ray de Vries werd hij uitgenodigd bij de marathons van New York, Boston, Stockholm en Rotterdam. Om toe te kijken hoe de internationale marathonelite zich het zweet uit het lijf liep. “Zien hoe het spel gespeeld wordt”, zegt hij.

Mtolo maakte van de nood een deugd door zich de praktische vaardigheden van het intercontinentale reizen eigen te maken. Leren omgaan met jetlag, het wisselen van geld, dingen waarover hij zich tijdens het "uisarrest' in Hillcrest, een township nabij Durban, geen zorgen hoefde te maken. Maar door het (te) lange verblijf in die vertrouwde omgeving ontbraken de prikkels om het uiterste van zichzelf te vergen. Zijn manager: “Het ging op een gegeven moment niet goed meer met Willie. Hij had geen doel meer, en lopen zonder een doel waar je je op kunt richten leidt tot frustraties. Willie was als een jongeman die al jaren verkering heeft met het meisje van zijn dromen maar van haar vader te horen krijgt dat hij pas in 2020 met haar mag trouwen. Als uit het huwelijk geen kinderen meer kunnen voortkomen.”

Mtoto is een van de vele Afrikaanse atleten die als het ware vanuit het niets sportief opzien baarden. Op 3 mei 1986 vestigde Mtolo in Port Elisabeth een persoonlijk record van 2.08.15. Hij eindigde daarmee als tweede, achter landgenoot Zinthuele Sinque die de marathon in 2.08.04 afraffelde, maar zijn tijd is nog altijd goed voor een vijftiende plaats op de wereldranglijst aller tijden. Speculaties van de buitenlandse concurrentie over mogelijke fraude met de tijdwaarneming of de afgelegde afstand, wuiven Mtolo en De Vries onmiddellijk weg. De Vries: “Denken zij dat we soms gek zijn? Willie weet zelf het best wat hij kan. Hij kent zijn lichaam, voelt hoe sterk het is. Hij zal zichzelf nooit voor de gek houden.”

Mtolo en De Vries voelen zich de laatste tijd wel vaker miskend. De Internationale Amateur Atletiek Federatie (IAAF) bood Zuidafrikaanse atleten uiteindelijk de gelegenheid zich te kwalificeren voor de Olympische Spelen van Barcelona. Het nationale marathonkampioenschap van Zuidafrika gold als kwalificatiewedstrijd voor de spelen maar door het overlijden van zijn vader moest Mtolo die mogelijkheid laten schieten.

Wrang constateert Mtolo nu dat hij formeel ook daarna nog tot de Olympische selectie had kunnen doordringen als hij in de gelegenheid was geweest aan buitenlandse wedstrijden te kunnen deelnemen. “De boycot duurde veel te lang voor de atleten. Die had veel eerder opgeheven kunnen worden maar het machtsspel tussen grote nationale en internationale sportbonden vertraagde het bevrijdingsproces”, is alles wat De Vries erover kwijt wil. Voor Barcelona worden nu Abel Mokibi, de huidige Zuidafrikaans kampioen, Zinthulele Sinque en Jan Taw afgevaardigd, die ook door De Vries wordt begeleid. Het natuurtalent Mtolo moet in 1996 in Atlanta tot volle wasdom komen.

William Bkikikzazwi Mtolo is een kind van de Zuidafrikaanse hooglanden. Zijn wieg stond in Underberg, een dorpje op 2100 meter hoogte. Mtolo herinnert zich nog als de dag van gisteren dat hij zijn vader om een tweedehands fiets vroeg. Of hij soms niet goed bij zijn hoofd was, luidde de strekking van het antwoord dat daarop werd gegeven, er waren wel belangrijker zaken. De achttien kilometer naar school konden best lopend worden afgelegd. Het is de Afrikaanse variant op het Amerikaanse cliché van de krantenbezorger die het tot mediamagnaat schopt. Maar voor Mtolo staat als een paal boven water dat de primitieve leefomstandigheden binnen de Zulu-gemeenschap hem hebben gevormd tot de atleet die hij nu is. “Ik had niets, geen kleding, geen sportschoenen, geen trainingsbaan, no nothing. Dat zal ik nooit vergeten”, zegt Mtolo, die sinds het overlijden van zijn vader zijn moeder en acht jongere broers en zussen onderhoudt.

Het prijzengeld dat hij met het marathonlopen in Zuidafrika verdient, is een welkome aanvulling op het salaris dat hij als medewerker op de marketing-afdeling van een bank in Hillcrest verdient. Elke dag staat de 28-jarige Mtolo om half zes op om te gaan trainen bij de First National Club. Na zijn werk hervat hij de training. Aan 120 kilometer per werkweek zegt Mtolo voldoende te hebben. Vrijwel wekelijks keert hij terug naar de ouderlijke woning voor een “long-run-weekend”. Tachtig kilometer door de bergen als een soort hoogte-training.

Die eenzame uren in de omgeving van Underberg prefereert hij boven de strakke begeleiding van een privé-coach. De Vries: “Willie is zijn eigen trainer. Hij vindt dat hij niemand nodig heeft om hem technische en tactische details bij te brengen. Het enige dat hij nodig heeft is iemand in zijn nabije omgeving die hij blindelings kan vertrouwen, die hem op kan peppen in moeilijke situaties, want Willie is er natuurlijk nog lang niet.”

Maar Mtolo leert snel. Gisteren zei hij na zijn overwinning in de Twente Marathon “best wel zenuwachtig” te zijn geweest tijdens de eerste vijf kilometer van de race. De 1.07 minuut en 3.15 minuut voorsprong waarmee hij respectievelijk de nummmers twee en drie versloeg, zorgden voor een grijns die tot lang na de wedstrijd op zijn gezicht bleef staan. Met de bos bloemen en en de gewonnen polaroid-camera onder zijn arm, verklaarde Mtolo “alleen maar erg gelukkig te zijn.” Even later zei hij ervan overtuigd te zijn dat een tijd onder de twee uur en tien minuten op het Twentse circuit voor hem haalbaar moet zijn. Zijn grote slag hoopt hij echter te slaan tijdens de Gold Coast-marathon in Australi"e of de marathon in New York als hij een aanval op zijn eigen record gaat ondernemen. De man die zich op ruim twee kilometer hoogte nog regelmatig uitleeft bij het traditionele Zulu-dansen heeft zijn ritme op de vlakke wegparkoersen al gevonden.