Václav Havel: burger moet zich echt kunnen uitspreken

Passages uit het vraaggesprek dat president Václav Havel van Tsjechoslowakije afgelopen zaterdag heeft gegeven aan een verslaggever van de federale radio en dat gisteren werd uitgezonden in het kader van de "zondagmiddagoverdenkingen' die de president wekelijks houdt.

“(...) Afgelopen week is een tweede fase, een nieuw bedrijf van dit drama ingegaan waarin ik deel van de onderhandelingen ben geworden. Niet volledig, maar ik liet me informeren en maakte mijn mening kenbaar over de zaken waarover zij (Klaus en Meciar) onderhandelden. Na de laatste gebeurtenissen ben ik begonnen de vertegenwoordigers van andere partijen uit te nodigen om de politieke situatie in kaart te kunnen brengen. Ik moet mijn constitutionele recht uitoefenen om de federale regering te benoemen. Dus zal ik een meer zichtbare rol vervullen in de derde fase, waarin ik mij het recht moet voorbehouden van het laatste woord.”

Bent u tevreden met de politieke overeenkomst tussen HZDS en ODS?

“(...)Ik zal het voorstel beoordelen en dan een nieuwe (federale) regering benoemen nadat de oude is afgetreden. Wat betreft het resultaat van de langdurige onderhandelingen denk ik dat die verscheidene positieve resultaten hadden: ten eerste een open mogelijkheid om een nieuwe regering te vormen en die te benoemen. Dat is een zeker succes in de gepolariseerde politieke situatie van vandaag. Er is geen gevaar dat de staatsinstellingen instorten of dat er anarchie ontstaat als gevolg van de politieke crisis. Er zal een regering zijn. Ik kan al of niet instemmen met de benoeming van deze of gene minister. Ik kan iemand anders voorstellen, maar dat zal geen gecompliceerd of controversieel probleem zijn als er een basis is die de grenzen van deze regering vastlegt. Het tweede positieve aspect is de duidelijke verplichting van beide zijden om door te gaan met de laatste ontwikkelingen en de grote veranderingen. De economische hervormingen gaan door, de privatisering gaat door en eveneens de vorming van democratische structuren, het proces om zich open te stellen naar Europa en onze buitenlandse politiek. Dat alles ligt vast in de overeenkomst en dat is zeer belangrijk. Natuurlijk beperkt door de tijd en door het bestaan van onze federatie. Het is een regering die al het goede kan voortzetten dat de afgelopen twee jaar is bereikt op het grondgebied van de Tsjechische landen en Slowakije tot aan het ogenblik dat deze republiek verdeeld kan worden in twee delen. (...) Natuurlijk kan er geen oplossing in deze documenten worden gevonden voor de toekomst van ons land. Dit is een akkoord tussen twee politieke partijen die totaal verschillende ideeën hebben over de toekomst van onze staat. (...) Ik acht het zeer belangrijk - en dat is het derde positieve aspect van het document - dat deze regering de oplossing van dit probleem niet uitstelt tot een onbekend tijdstip.

Nog een positief aspect, het vierde, is dat de overeenkomst de dingen bij hun naam noemt. Er wordt duidelijk gesproken over het feit dat we, hetzij één land worden met één internationaal wettelijke identiteit, dus een gemeenschappelijke staat, hetzij twee landen met twee internationaal wettelijke identiteiten die een optimale manier zullen proberen te vinden voor hun betrekkingen van nabuurschap. (...) Nu is de situatie duidelijk beschreven en er is een datum: 30 september. (...) Het enige wat ik tamelijk problematisch vind is dat op 30 september de nationale parlementen moeten beginnen met het duidelijk maken van de organisatie van de staat terwijl de formuleringen meer mogelijkheden van dit proces toelaten. Het is tamelijk dubbelzinnig en lijkt ook een mogelijkheid voor een ongrondwettige methode toe te laten. (...) Ik zou het hebben toegejuicht als in deze documenten was gezegd dat onze burgers een beslissing over het probleem zouden nemen in een referendum vóór de 30ste september. Dat is tot dusver de enige constitutionele en morele manier, zou ik zeggen, omdat de burgers dan het recht hebben om hun mening tot uitdrukking te brengen over zo'n principieel probleem via een duidelijk antwoord op een duidelijke vraag. (...) Als het federale parlement geen wet aanneemt die een andere weg zou toestaan, dan is het referendum een duidelijke manier die internationaal aanvaard is als een legitieme manier. Dat is ook een van de algemen eisen wanneer een land internationaal erkend wil worden. Om eerlijk te zijn, ik mis dit aspect in het akkoord. Ik kan natuurlijk niet zeggen dat de documenten deze mogelijkheid niet toelaten, maar de formulering is zo breed dat ze het referendum toelaat, maar dat niet op een duidelijke manier zegt. (...) Ik voel me verplicht keer op keer over dit probleem te spreken.''

Wat zal er deze week gebeuren en wat gaat u doen?

“Ik ben geen profeet en ik weet niet wat er zal gebeuren, maar ik kan bepaalde dingen raden en heb bepaalde plannen. (...) Het lijkt me dat ik een actievere rol zal spelen, overeenkomstig mijn positie. Ik zal waarschijnlijk in het federale parlement spreken op zijn eerste zitting. (...) Het is mijn plicht hen te feliciteren, en om te spreken over mijn werk van de afgelopen twee jaar omdat mijn mandaat binnenkort afloopt. Ik moet zeggen wat ik geprobeerd heb te bereiken, waarin ik geslaagd ben en waarin niet, ik moet ook de situatie in dit land kort beschrijven (...) en mijn mening zeggen over wat mijn toekomstige rol zal zijn en spreken over de presidentsverkiezingen. Ik wil laten zien dat de beslissingen die wij allen nemen in deze belangrijke en dramatische dagen beslissingen zijn die neergeschreven worden in de geschiedenis van Tsjechoslowakije of van Slowakije en de Tsjechische landen. Dit zijn heel belangrijke beslissingen en vele dingen hangen af van elk woord dat je zegt. Als ik op het ogenblik langzamer spreek dan vroeger dan is dat juist omdat ik me bewust ben van de grote historische verantwoordelijkheid en het belang en de uitwerking van elk woord en elk van mijn daden in deze tijd. (...) Ik ben gewend om voor moeilijke situaties te staan die verstandige beslissingen voor mijn hele leven vereisen. Ik probeer alleen maar verstandig te zijn en beslissingen te nemen die mij en mijn geweten het best lijken. Want mijn geweten is mijn belangrijkste rechter.”