Praagse boedelscheiding

MET HET AKKOORD tussen de twee grootste partijen van het land, het Tsjechische ODS en het Slowaakse HZDS, is formeel het ontmantelingsproces begonnen van de federale staat Tsjechoslowakije. Het moet een “fluwelen scheiding” worden, zo is de buitenwereld van alle kanten verzekerd, maar niemand kan zich aan de gedachte onttrekken dat dit derde geval van het uiteenvallen van een federatie na de ineenstorting van het communisme in ieder geval de schijn tegen zich heeft.

Zoals altijd bij scheidingen hebben beide partijen een aantal gerechtvaardigde argumenten. De Slowaken willen een eind maken aan hun ondergeschikte positie. De vervanging van de federatie door een losse confederatie, een soort volkenrechtelijke LAT-relatie, is voor de Tsjechen onaanvaardbaar omdat de uitgangspunten van de belangrijkste politieke partijen voor de economische ontwikkeling volstrekt tegenstrijdig zijn. De Tsjechen, eindelijk bevrijd van de knellende banden van een beveleconomie, willen zich dolgraag aansluiten bij het kapitalistische Westen. Zonder het blok Slowakije aan het been, zo geloven veel Tsjechen, zal hun land zich sneller ontwikkelen tot een welvarende samenleving. Maar het gevaar dat Slowakije terugvalt tot politieke en economische achterlijkheid is niet denkbeeldig, waardoor de relatie tussen de twee landen, hoewel formeel verbroken, zeer verstoord kan worden. De belangrijkste toevoer van energie naar de Tsjechische landen geschiedt bijvoorbeeld via een pijpleiding uit de voormalige Sovjet-Unie, dwars door Slowakije. Daarmee hebben de Slowaken een belangrijk drukmiddel in handen. Ook in Slowakije zelf zijn voldoende explosieven voorhanden om de stabiliteit in gevaar te brengen. Men hoeft maar te denken aan de Hongaarse minderheid of het dispuut over de dam in de Donau bij Gabcikovo.

TEN SLOTTE zijn bij een scheiding de kinderen meestal het slachtoffer, in dit geval de volkeren van de Tsjechische landen en van Slowakije. Hoewel er aan beide kanten van de Morava langzamerhand een stemming is gegroeid dat de echtelieden al zo vaak ruzie hebben gemaakt dat het nu maar beter is dat ze uit elkaar gaan, is nog nooit precies vastgesteld of het volk van Tsjechoslowakije die scheiding eigenlijk wel wil. Dat kan via een snel te houden referendum. Er zijn nog, zij het vrijwel theoretische, mogelijkheden om de klok terug te zetten. Vermoedelijk rest alleen de hoop dat de scheiding vreedzaam verloopt en niet tot nieuwe onrust in de voormalige communistische wereld leidt. Onrust die zich in dat geval dichter dan ooit bij de grenzen met West-Europa voordoet.