Ovaties voor Japanner Maki Ishii op Slagwerkfestival; Virtuoze aanval op trommels

Concerten door Slagwerkgroep Den Haag en Residentie Orkest met Slagwerkgroep Den Haag en Circle Ensemble o.l.v. Jac van Steen. Werken van Xenakis, Ishii e.a. Gehoord: 19 en 21/6 Anton Philipszaal, Den Haag.

Minuten-composities worden een trend. Eerst waren er de precies één minuut durende pianostukken gecomponeerd in opdracht van de Rotterdamse Kunststichting door Guus Janssen, Klaas de Vries en Peter-Jan Wagemans cum suis, vervolgens werden we getrakteerd op piepkleine werkjes voor zang door Robert Heppener, Misja Mengelberg, Joep Straesser en anderen, en vrijdagavond waren velen afgekomen op de premières van een achttal overwegend jonge componisten in het kader van het Slagwerkfestival Den Haag. Maar één minuut duurden ze ditmaal niet, eerder drie à vijf, bovendien boden ze soms een voorproefje van een grotere compositie: Bob Beckers banaal bonkende Prisoners of the Image Factory wordt volgend seizoen in zijn geheel door de Slagwerkgroep in première gebracht en hetzelfde geldt voor Diderik Wagenaars vriendelijke Felicitatie, waarvan de titel verwijst naar het vijftienjarig jubileum van de Slagwerkgroep, waaraan we dit festival te danken hebben.

Richard Rijnvos' Piece of Cake was weer een ander verhaal: crotales, buisklokken, vibrafoon, thaigongs en twee stel pauken bieden een geschakeerd en klankrijk betoog, maar vormen slechts een stukje van de verjaardagstaart, want de volledige telt 32 punten, te weten 32 partijen. Echter, die paar minuten liggen vast, het werk kan nooit langer klinken, maar dus wel veel complexer!

Ron Ford noemde zijn werkje Luccicare, maar het had ook Tramlijn begeerte kunnen heten: één niet zonder raffinement gevarieerde tinkelklank, ontlokt aan een reusachtige temple-bell. Mischa Hamel plaatste de grote trom centraal in het happening-achtige Voor Murk, dat niet kan kiezen tussen Kagel en Spike Jones. Voor Murk vertelt het verhaal van een slaper die wordt gewekt door de vrolijke klanken van een slagwerkfestival, tegen zijn zin wel te verstaan. John Cage's Six opteerde weliswaar voor zachte klanken en geruisen, maar in slaap vallen is er niet bij, want het was met Rijnvos' compositie een van de meest boeiende miniaturen. De meest virtuoze compositie was ontegenzeggelijk van Maki Ishii: South. fire. summer, speciaal geschreven voor Murk Jiskoot in één grote woedeaanval op marimba en trommels, op te vatten als een vervolg op Thirteen Drums, inmiddels een classic uit het slagwerkrepertoire.

Met Thirteen Drums, opus 66 uit 1988 opende in de Anton Philipszaal zondagavond het slotconcert dat geheel gewijd was aan deze twintigste-eeuwse slagwerkcomponist bij uitstek, want zo mogen we de Japanner wel noemen, die altijd weet te verrassen met boeiende exotica als Kaguyahime, in de versie van een symfonische suite voor zeven slagwerkgroepen of als een ballet voor Japanse trommels, slagwerkgroep en een Gagaku-speler. Ook van Mono-Prism bestaan meerdere versies, zaterdagavond werd ons de meest spectaculaire aangeboden in de vorm van opus 29 uit 1975-76 voor Japanse slagwerkinstrumenten en groot symfonieorkest. Het brengt de reusachtige o-daiko in stelling. Circle Percussion bezit de grootste buiten Japan: een Okedo-o-daiko van 1.95 meter bij 2.53 meter!

In de titel verwijst Mono naar het Japanse en Prism naar het westerse element. De combinatie is enigszins delicaat en eigenlijk vind ik ook in het Afro Concerto, opus 50 (1982) de slagwerksoli van trommels en marimba het meest overtuigend wanneer die in hun waarde worden gelaten. De melodische motieven in het orkest doen getransplanteerd aan, kitscherig. Maar als Ishii de strijkers strikt pizzicato behandelt, als één reusachtige trommel, is het effect grandioos. Boeiend vond ik de toepassing van de balafoon, een schor-broze voorloper van de marimba, veel expressiever dan het wat gelikte moderne instrument.

Het succes was overweldigend, ovatie na ovatie, want niets is in de muziek zo spectaculair als rondspringende trommelstokken en de musici krijgen van Ishii alle ruimte. Belangrijk zijn die werken overigens niet, de rituele component is daarvoor te voorspelbaar uitgewerkt.