Indonesische leerlingen tekenden "Grote Aanval' op Java; Kinderschetsen van oorlog

Tentoonstelling: Oorlog en revolutie, t/m 13 sept. in het Legermuseum, Korte Geer 1, Delft, di t/m za 10-17u, zo 13-17u.

Mohammed Toha was 11 jaar toen hij in 1949 vermomd als sigarettenverkoper in het geheim kleine aquarellen, water- en olieverfschilderijtjes maakten van het optreden van Nederlandse troepen tijdens de bezetting van Yogyakarta (Midden-Java) tussen december 1948 en april 1949. Mohammeds tekenleraar, Dullah, kwam op het idee een aantal van zijn leerlingen te vragen de strijd in Yogya vast te leggen. Met Mohammed had Dullah een speciale band.

Vanachter de deksel van zijn openslaande sigarettenbakje maakte Mohammed op stukjes papier van niet groter dan zes bij negen centimeter miniatuurtjes van soldaten, vluchtelingen en vliegtuigen. Soms werkte hij thuis een schetsje op grote formaat uit.

Nohammed Toha's werkjes zijn in Indonesië eerder tentoongesteld en begin jaren tachtig kwam er een boek uit waarin 84 schilderstukjes en schetsen van Mohammed en nog enkele leerlingen van Dullah in full colour werden afgedrukt. Het Legermuseum in Delft heeft onder de titel Oorlog & Revolutie van deze Indonesische kindertekeningen een kleine tentoonstelling ingericht.

Het zijn meer impressionistische kleurenschetsen dan schilderijtjes. In de meeste gevallen zijn bijvoorbeeld de gezichten van de mensen niet uitgewerkt. Vaak niet meer dan een bruine of een witte vlek. Desondanks geven de snelgemaakte (vijf tot tien minuten) miniatuurtjes een prachtig beeld van wat de kleine Mohammed aan oorlogsgeweld om zich heen zag: duikende vliegtuigen, vluchtende mensen met achter zich Nederlandse militairen met het geweer in de aanslag, arrestanten, brandende huizen en beelden van wat bekend staat als de 'Grote Aanval'. Dat was toen op 1 maart 1949 Indonesische guerrillastrijders een korte, onverwachte aanval deden op het bezette Yogya. In de Indonesische geschiedsschrijving wordt de Grote Aanval nogal opgeblazen, niet in de laatste plaats omdat die aanval onder leiding stond van de huidige president Soeharto.

Op de tentoonstelling is ook op een tv-scherm een interview te zien met de inmiddels 58-jarige Toha, waarin hij nog eens vertelt hoe het ging.