Havel: referendum mag niet te vrijblijvend zijn

PRAAG, 22 JUNI. De Tsjechoslowaakse president Václav Havel is het niet eens met het vrijblijvende karakter van een referendum over de toekomst van het land. Dat blijkt uit Havels commentaar op het afgelopen vrijdagnacht gesloten akkoord over een splitsing van Tsjechoslowakije in twee soevereine staten.

In zijn wekelijkse optreden op de radio zei Havel gisteren dat hij van mening is dat het houden van een referendum de enige constitutionele en morele manier is om het volk te laten beslissen over zo'n “principieel probleem”. Volgens Havel zou de bevolking de gelegenheid moeten krijgen om voor de 30ste september, wanneer de parlementen de definitieve beslissing moeten nemen over het uiteenvallen van de staat, zich daarover uit te spreken.

In een reactie heeft de leider van de overwinnende Tsjechische partij, Václav Klaus, gezegd dat een referendum niet is uit te sluiten, maar dat het niet de enige oplossing is. De huidige grondwet schrijft voor dat er een referendum moet worden gehouden als het land zich opdeelt. Maar het nieuw gekozen parlement heeft de mogelijkheid om met drievijfde meerderheid de grondwet te wijzigen.

Te verwachten is dat Havel in de komende weken meer greep wil krijgen op de politieke ontwikkelingen. Hij kan zijn invloed laten gelden in een aantal zaken zoals de benoeming van de nieuwe federale premier en diens ministers tot begin juli, wanneer zijn ambtstermijn afloopt.

Het wordt overigens steeds onwaarschijnlijker dat Havel volgende maand herkozen zal worden in zijn functie. Peter Weiss, de leider van de Slowaakse SDL, waarin onder meer de vroegere communisten zijn verenigd, heeft gisteren aangekondigd dat hij net als de grootste partij in Slowakije, de HZDS, geen steun aan Havel zal geven.

Pag 5: Weinig kans op herkiezing

Weiss vindt, net als HZDS-leider Vladimir Meciar, dat Havel voor de verkiezingen van tweeëneenhalve week geleden te partijdig is geweest en “op cruciale momenten steun heeft gegeven aan bepaalde politieke groeperingen, vooral in Slowakije”. Die partijen hebben de verkiezingen verloren, zo zei Weiss gisteren, en daaruit trekt hij zijn conclusies.

De ingewikkelde procedures voor de verkiezing van de president zouden het echter wel eens onmogelijk kunnen maken dat er een kandidaat wordt gevonden die in aanmerking komt voor de opvolging van Havel. Wanneer er inderdaad geen nieuwe president wordt gekozen dan blijft de huidige president nog drie maanden in zijn functie.

Naar aanleiding van de bezorgde buitenlandse reacties op het bijna onafwendbare uiteenvallen van Tsjechoslowakije heeft ODS-leider Klaus afgelopen zaterdag gezegd dat dat juist een “opluchting” voor de internationale gemeenschap moet zijn. “We hebben ons erop vastgelegd om wettige en constitutionele wegen te bewandelen, we hebben overeenstemming over het vormen van een federale regering die de continuïteit garandeert en de internationale verdragen zal naleven.”

Volgens Klaus is het akkooord van Bratislava een “aanzienlijk succes”. Klaus meent overigens dat de gemeenschappelijke staat nog altijd kan worden hersteld indien Slowakije zou afzien van zijn eis dat het een eigen internationale identiteit krijgt.