Postcode loterij tast mis met reddingsplan UPI; Idealisten wilden gespecialiseerd persbureau Derde Wereld en milieu

AMSTERDAM, 20 JUNI. Een op de drie huishoudens in Nederland maakt maandelijks een tientje over naar de Stichting Nationale Postcode Loterij, die met 3,5 miljoen dollar het noodlijdende Amerikaanse persbureau UPI van de ondergang wilde redden. Gisteravond mislukte dat plan. De Amerikaanse zakenman Leon Charney die met een groep investeerders geld op tafel bracht om UPI tot maandagnacht draaiend te houden, verklaarde geen zaken met de Nederlandse stichting te willen doen omdat hij geen schriftelijke bevestiging van het aanbod ontvangen had.

Uiterlijk dit weekeinde moeten zich nieuwe geldschieters aandienen, anders is het gedaan met UPI. Postcode Loterij toonde belangstelling omdat UPI omgevormd zou kunnen worden tot een in de Derde Wereld en het milieu gespecialiseerd persbureau. Postcode Loterij subsidieerde vorig jaar voor een bedrag van ruim 42 miljoen gulden onder meer het Derde Wereld-persbureau Inter Press Service (IPS), Novib, Vereniging Vluchtelingenwerk en Natuurmonumenten.

Achter de gevels van drie vlak naast elkaar gelegen herenhuizen aan de Amsterdamse Van Eeghenstraat is een groep bedrijven en stichtingen gevestigd die elkaar financiëel steunen. Op nummer 77 zit het hoofdkantoor van het noodlijdende persbureau IPS. Op nummer 93 huist Stichting DOEN, de directie van IPS en adviesbureau Novamedia BV. Tussen de twee panden, op nummer 81, houdt de Stichting Nationale Postcode Loterij kantoor.

Secretaris van de Postcode Loterij en Stichting DOEN, Boudewijn J.M. Poelmann (43), is de spin in het web van fundraisers, begunstigden en uitvoerders in de Van Eeghenstraat. Poelmann begon zijn loopbaan in de chari-markt in de jaren zeventig als voorlichter bij Novib. Begin jaren tachtig koos hij voor het zelfstandig ondernemerschap: hij richtte communicatie- en marketingadviesbureau Novamedia op. In 1990 benaderde het persbureau IPS directeur Poelmann van Novamedia om het hoofdkantoor in Europa op te zetten. Sindsdien is Poelmann daar ook directeur van. Vorig jaar ontving IPS tien procent van de netto-opbrengst van de Postcode Loterij: 4,2 miljoen gulden. IPS krijgt ook subsidie van Novib en het minsterie van ontwikkelingssamenwerking.

Eind 1989 vonden de vier initiatiefnemers van de Postcode Loterij, A.H.F. Leeman (adviseur van Europese postorderbedrijven), Simon Jelsma (oprichter van Novib), penningmeester H. de Jong en Poelmann, dat charitatieve instellingen minder afhankelijk moesten worden van de terugtredende overheid. “We vonden dat er iets moest veranderen”, zegt Leeman. “Vluchtelingenwerk Nederland zat zonder geld en vroeg Novamedia de fundraising te verzorgen. En ook IPS kampte met chronische tekorten.”

De Postcode Loterij is in korte tijd erg populair geworden. “Wij hebben de leukste loterij, de hoogste prijzen en de leukste doelen”, vindt Leeman. Dank zij slimme marketing is het aantal deelnemers inmiddels gegroeid tot 1,4 miljoen mensen die maandelijks automatisch tien gulden laten afschrijven. De hoofdprijs van een miljoen sloeg aan, net zoals de interactieve spelmethode (Hitbingo op RTL4), de wekelijkse aandacht voor de loterij in 150 huis-aan-huisbladen en de Nationale Bomen Mars, waarvoor kroonprins Willem Alexander het startsein gaf.

De Wet op de Kansspelen schrijft voor dat 60 procent van de bruto-opbrengst van een loterij naar "goede doelen' moet gaan. Alleen de Staatloterij heeft deze plicht niet; de jaarlijkse netto-opbrengst van 130 miljoen gulden verdwijnt in de schatkist. De Postcode Loterij gaf in 1991 ruim 25 miljoen aan drie vaste participanten: Natuurmonumenten, Novib en Vluchtelingenwerk. De Stichting "Duurzame Ontwikkeling en Natuurbescherming' (DOEN), waarvan het bestuur samenvalt met dat van de Postcode Loterij, ontving 17 miljoen gulden voor "Bijzondere Projecten'.

Het laatste grote project dat vrijdagochtend nog bij de beoordelaars van DOEN op tafel lag, was UPI. Volgens Poelmann was DOEN bereid bijna 7 miljoen gulden te steken in de omschakeling van het persbureau, maar dan moest dit weekeinde moet nog een andere genteresseerde gevonden worden die eenzelfde bedrag op tafel zou leggen. Donderdag leek dat te lukken, want het in Londen gevestigde Middle East Broadcasting Centre bracht een verassend bod van 3,5 miljoen dollar uit op UPI. Maar Charney voelt vooralsnog niets voor samenwerking met deze organisatie.

Twee vertegenwoordigers van UPI legden dinsdag in Amsterdam een reddingsplan aan het bestuur DOEN voor. Bij de sanering van UPI zou de verliesgevende lokale verslaggeving in de VS worden ingekrompen. Op dit moment werken nog circa 550 mensen bij UPI.

Leeman van de Postcode Loterij zei vrijdag nog: “Dat UPI-reddingsplan sluit wonderwel aansluit bij onze visie. Als je 25 jaar vooruit denkt, plant je een boom en als je 100 jaar vooruit denkt, investeer je in hoofden van mensen”. Maar gisteravond was van dit idealisme in Amsterdam niets meer te vernemen. Niemand van de Postcode Loterij of van de Stichting DOEN was na het nieuws uit de Verenigde Staten meer bereikbaar voor commentaar.