Politieke stoelendans over burgemeesterspost in Utrecht begonnen

DEN HAAG, 20 JUNI. Mevrouw drs. M. W. M. Vos-van Gortel (VVD) wordt, na twaalf jaar burgemeesterschap van Utrecht, lid van de Raad van State. Onmiddellijk na de mededeling gisteravond van minister-president Lubbers begonnen de verschillende partijen in de Tweede Kamer hun politieke stoelendans.

De hoofddirecteur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, K.G. de Vries, oud-parlementariër voor de PvdA, beschreef onlangs de functie van het instituut van benoemde burgemeester: “Alle politieke partijen hebben er groot belang bij dat "hun' mensen belangrijke en behoorlijke gehonoreerde posten kunnen innemen. Als de burgemeesters door de kiezers gekozen zouden worden zouden vele partijen in deze machtsverdeling buiten spel komen te staan. Kiezers doen niet aan eerlijk delen. Zij kiezen.”

En zo komt het dat alle fracties in de Tweede Kamer een lobbyist hebben die er voor moet zorgen dat kandidaten van hun kleur op de juiste posities terecht komen. Het Kamerlid F.J. van der Heijden, de lobbyist van de CDA-fractie, omschrijft zijn taak als “een pendeldiplomatie tussen alle betrokken partijen bij benoemingen”. “De lobbyist heeft geen macht. Hij knoopt de eindjes tussen de verschillende actoren aan elkaar”.

Nu wordt er direct gemorreld aan de zekerheid dat Utrecht in ieder geval naar de liberalen gaat. Van der Heijden rekent losjes voor dat de samenstelling van de Utrechtse gemeenteraad (slechts vijf zetels voor de VVD) wel eens een verrassend advies van de vertrouwenscommissie zou kunnen opleveren. “En de huidige minister van binnenlandse zaken geeft hoge prioriteit aan de stem van de gemeenteraden,” zegt Van der Heijden. Dales heeft meer dan 100 burgemeesters benoemd en in 85 procent van de gevallen volgde ze het advies van de vertrouwenscommissie.

Zou D66 als snel groeiende partij opnieuw kunnen toeslaan? De lobbyist van de fractie van D66, J. Kohnstamm, houdt zich opmerkelijk op de vlakte. Het hangt af van het profiel van de nieuwe burgemeester. En D66, die voor de gekozen burgemeester is, wil geen steden claimen. Maar in feite heeft D66 geen reservoir politieke bestuurders waaruit geput kan worden. Men wil niet, is te oud, ziek of zit reeds in een gerieflijke functie.

De VVD-lobbyist, A. Jorritsma, reageert resoluut: “We kennen in Nederland geen gekozen burgemeester.” Volgens Jorritsma heeft de VVD goede kandidaten voor de belangrijke post in Utrecht. De als mogelijke opvolgster van Vos-van Gortel genoemde N. Kroes, zou volgens ingewijden afvallen omdat het maar de vraag is of zij voor zo'n “lullig inkomen” (ƒ 13.780 bruto per maand) wil werken. En de eveneens genoemde E. Nijpels is nog maar twee jaar bezig als burgemeester in Breda. Een lobbyist van een andere fractie verklaart: “De VVD is Gelderland kwijt. Ze zullen over lijken gaan om Utrecht te houden.”

Over het vertrek van burgemeester Vos-van Gortel zegt de Utrechtse wethouder van verkeer en vervoer B.J. Schouten (CDA) desgevraagd “haar persoonlijke aanpak” te zullen missen. Hij omschrijft de vertrekkende burgemeester als “een vrouw met gevoel voor humor die van aanpakken weet maar die het niet snel zal vergeten als iemand haar unfair bejegent”. Schouten gaat er van uit dat Utrecht opnieuw een VVD-burgemeester zal krijgen.

Wethouder J.H. Zwart van volkshuisvesting en stadsvernieuwing (CDA) prijst burgemeester Vos als “een positieve persoonlijkheid”. Hij meent dat ze een belangrijke rol heeft gespeeld bij de profilering van Utrecht in de Randstad. “Een van haar sterkste punten is de manier waarop ze de inwoners van Utrecht tegemoet treedt. Aan de andere kant is ze bepaald geen doetje. Ze weet wat ze wil en daar komt ze ook duidelijk voor uit.”