Now It Can Be Told (2)

Vorige week heb ik op deze plaats onthuld hoe omstreeks het begin van de jaren zestig mr. H.A.F.M.O. van Mierlo en drs. J.P.A. Gruyters een sleutelrol hebben vervuld in een geheim project tot het vervaardigen van een nieuw soort pistool waarmee de televisie kon worden uitgeschoten.

Het ging daarbij in eerste instantie om de eigen televisie maar het was - denk ik achteraf - niet uitgesloten dat de actieradius van lieverlee tot toestellen van derden kon worden uitgebreid. In een verdere toekomst zou dan heel Nederland televisieloos kunnen worden geschoten. Betere methode tot het kunstmatig opwekken van de volkswoede is sindsdien niet verzonnen. Beide heren hebben het later nog langs democratische weg tot minister gebracht, maar intussen toont deze geschiedenis wel aan dat men in die periode tot veel bereid was als het erop aankwam "de macht te grijpen'.

Ook Jan Cremer heeft nog plannen gehad (daar bestaan documenten over), André van der Louw heeft zelfs een paar jaar gedacht dat het al zover was gekomen, terwijl Roel van Duijn uit een andere richting bezig was de staat op te rollen of om te turnen zoals het in het staatsgrepenjargon werd genoemd. Na de "uitverkoop van het Koninkrijk' probeerden de roje rakkers in het binnenland hun afbraak voort te zetten. Republikeinen trokken tierend rond, in de hoofdstad moest de Marechaussee te hulp worden geroepen. Jannen veegden Dam schoon. Is men dat vergeten? La réalité dépasse la fiction, er was toen meer in Nederland aan de hand dan de verlepte duim van een detectiveschrijver kan bevatten (Voor wie de literatuur uit dit tijdvak kent: ik bedoel niet de uitstekende complottheorie zoals die in De brede rug van de Nederlandse Maagd door Rinus Ferdinandusse is ontwikkeld).

Als een van de weinige markante figuren liet mr. J.M.A.H. Luns zich niet door het straatrumoer van het schorriemorrie imponeren. Alles mocht, alles kon, en het zou dus volstrekt geen wonder zijn geweest als "drie of vier generaals' toen een geheime visite bij de minister hadden afgelegd om een staatsgreep te bespreken.

De kranten hebben collega's van minister Luns uit die tijd om commentaar gevraagd. Mr. B. Biesheuvel weet nergens van. ""Haha, hahaha, wat een klucht, zo galmt het vertrouwde stemgeluid van oud-minister Biesheuvel door de telefoon'', aldus het Algemeen Dagblad. De heer P.J.S. de Jong, toen op Defensie, vindt het "een indianenverhaal'. Mr. Toxopeus, fractieleider van de VVD en in de oppositie, nu in de Volkskrant: ""Het is zeer onwaarschijnlijk. Dat waren hele domme generaals dan.''

Hoe onwaarschijnlijk is het dat je een domoor onder de generaals aantreft? Hoe groot is de kans een domoor in de rijen der oud-ministers te ontdekken? Ik denk dat, als je een wetenschappelijk onderzoek zou doen, je nog verbaasd zou staan.

Roepen we ons het oude gebouw van Buitenlandse Zaken aan het Plein voor de geest, de stoep, de grote groene deur. Daar komen de drie of vier generaals. Pet op? Dat weten we niet. De chef van het kabinet - toen de heer Pekelharing? - leidt de heren binnen. We kijken nu terug door de ogen van de heer Luns: ""Ik ontving de drie of vier generaals. Zij ontvouwden een merkwaardig plan. Zij wilden een staatsgreep plegen en vroegen mij om dan als minister-president op te treden.''

Terwijl ze daar aan het konkelefoezen waren bleef de deur open. Waarom? Omdat een van de generaals op de uitkijk wilde staan. Zulke domme generaals waren dat dus niet. Ze hielden er natuurlijk rekening mee dat Barend Biesheuvel langs zou komen. 't Is jammer dat we niet weten hoe ze zich hun staatsgreep hadden gedacht, maar je kunt je er wel iets bij voorstellen. Excellentie, om te beginnen de staat van beleg in heel Hilversum! Nog altijd hoef je geen snuggere generaal te zijn om op zo'n idee te komen. En dan? Het werd even stil in de ministerskamer want de uitkijkgeneraal had een seintje gegeven. De rest lezen we wel in het boek.

Wat de heer Luns tenslotte heeft gedaan lijkt mij zeer verstandig. Hij vroeg of de heren gek waren, stuurde ze naar hun kazerne en hield z'n mond. Stel je voor dat hij de medeministers had ingelicht! Dat binnen een paar dagen de affaire in het kwebbelcircuit terecht was gekomen. Dat de generaals voor de Krijgsraad waren gedaagd. Dat had pas een goed tumult veroorzaakt.

Ik neem de vrijheid, de heer Luns te hulp te komen. Zeker, zijn verhaal over de staatsgreep is een indianenverhaal, maar daarom heeft hij het nog niet verzonnen. Nederland was toen een indianenland, iedereen speelde indiaantje. Ik neem mijn pet af voor drs. B.J. Udink die het nu als enige oud-bewindsmanvoor de heer Luns opneemt. Udink, die destijds als een van de aanvoerders der Christelijk Historische Unie, met een Beatlepruik op samen met freule Wttewaal van Stoetwegen op de Dam ging zitten. Das waren Zeiten!

De heren die nu hun vroeger zo geëerde collega minister van buitenlandse zaken afvallen zijn kort van memorie.