Na vier onderhandelingsronden; Akkoord over einde Tsjechoslowakije

BRATISLAVA, 20 JUNI. De twee partijen die twee weken geleden de parlementsverkiezingen in Tsjechoslowakije wonnen, hebben vannacht een akkoord ondertekend dat de weg opent voor het uiteenvallen van het land in een Tsjechische en een Slowaakse staat.

Het akkoord moet formeel nog worden goedgekeurd door de twee parlementen in Praag en Bratislava. Afgesproken is vannacht dat beide parlementen vóór 30 september een definitieve overeenkomst bereiken over de “herdefiniëring van de instellingen van de staat”.

De leider van de Nationalistische Beweging voor een Democratisch Slowakije (HZDS), Vladimir Meciar, en de leider van de Tsjechische Burger Democratische Partij (ODS), Václav Klaus, zeiden vanochtend op een persconferentie dat de twee partijen met hun “politiek bindende akkoord” een poging hebben gedaan een gemeenschappelijke oplossing te vinden voor de problemen die zijn gerezen na de verkiezingen.

Die problemen hielden in dat de twee volstrekt tegengestelde partijen die in de twee landsdelen een derde deel van de kiezers achter zich hadden verzameld, tot overeenstemming moesten komen over het vormen van een federale regering.

Die regering zal, zo blijkt uit het akkoord, uit niet meer dan vijf ministeries bestaan: buitenlandse zaken, defensie, financiën, economie en binnenlandse zaken. De overige ministeries worden afzonderlijk in de republieken opgezet. De federale regering heeft een tijdelijk karakter en wordt schertsenderwijs wel de liquidatiecommissie genoemd. Dit betekent dat de federale staat voorlopig nog zal blijven bestaan, maar dat die op termijn achterhaald zal zijn, zodra een van de beide landsdelen per referendum beslist onafhankelijk te worden.

De federatie zal functioneren binnen de grenzen van wat de nationale raden (de parlementen) toestaan. De macht van die nationale raden strekt zich ook uit tot de vraag of er wel een referendum moet worden gehouden. Aan Tsjechische kant is er steeds op aangedrongen dat er zo snel mogelijk een referendum wordt gehouden in het hele land over de vraag of er een gemeenschappelijke staat moet blijven bestaan. De Slowaakse HZDS heeft steeds gezegd dat pas omstreeks het eind van dit jaar een referendum kan worden gehouden, na het uitroepen van de Slowaakse soevereiniteit en het aannemen van een Slowaakse grondwet. Het houden van een referendum, zo is vastgelegd in het akkoord, is echter facultatief. Klaus zei daarover dat het niet verplicht is, maar ook niet uitgesloten. Dat betekent dat een referendum vermeden zou kunnen worden in die Tsjechische landen waar de anti-Slowaakse stemming steeds meer groeit.

Het omgekeerde lijkt het geval in Slowakije, waar steeds meer mensen geschrokken lijken van de vergaande consequenties van de verkiezingsuitslag. Gistermiddag werd in de buurt van een buiten Bratislava gelegen hotel, op een heuvel bij de Donau, gedemonstreerd door enkele honderden geëmotioneerde Slowaken, die spandoeken meevoerden met teksten als "De Slowaken houden van Havel', "We willen een gemeenschappelijke staat'. Voortdurend werden er leuzen gescandeerd als "Bratislava groet Praag' en "We willen liever Havel'.

De gemeenschappelijke Tsjechoslowaakse staat is met het vannacht gesloten akkoord nog niet geheel van de baan, maar wel aanzienlijk uitgekleed.

Pag.5: Uitroepen Slowaakse staat nog uitgesteld

Het uitroepen van de Slowaakse soevereiniteit lijkt overigens nog even uitgesteld te worden. Aanvankelijk was de bedoeling dat dat op 23 juni, de eerste ziting van de nieuwe Slowaakse nationale raad, zou gebeuren maar Meciar zei vannacht dat bij die gelegenheid alleen nieuwe organen zullen worden samengesteld.

Gedurende de meer dan twaalf uur durende onderhandelingen gisteren is er steeds telefonisch contact geweest met president Havel in Praag. Aanvankelijk zag het er zelfs naar uit dat de president zelf ook naar Bratislava zou komen. Toen dat uiteindelijk niet het geval bleek, was duidelijk dat er in de nacht van vrijdag op zaterdag in elk geval een akkoord zou komen.

Met dit akkoord, zo zei Meciar, willen wij de continuïteit garanderen van alle ontwikkelingen die in 1989 zijn begonen. De HZDS-leider zei dat hij wil vasthouden aan het onstaan van twee staten binnen een confederatie. Die staten zullen vreedzaam naast elkaar bestaan en met elkaar samenwerken, zoals de traditie in dit land is.

Dat er overigens nog heel wat obstakels zullen moeten worden weggewerkt, bleek wel uit de uitspraak van Klaus dat elke kant “verschillende ideeën” heeft over de constitutionele kwestie en dat “niet iedereen dezelfde prioriteiten hoeft te leggen”.

Meciar, die een zelfverzekerde en opgeruimde indruk maakte, meende dat een “constitutionele crisis” met het akkoord was vermeden. “Mijn gevoel is dat wij iets opgelost hebben. Wij hebben zeer hard onderhandeld en we hebben het zesde alternatief gevonden”, zo zei de Slowaakse leider met een verwijzing naar de vijf alternatieven die president Havel onlangs opsomde voor een oplossing.

Václav Klaus noemde van zijn kant de overeenkomst “,fair”, maar hij zei dat hij een aantal zaken had geaccepteerd “met een zwaar gevoel” omdat hij de “enige Tsjech” was die moest proberen om een “zinvolle federatie” te bewaren. “Maar als politicus heb ik het sterke bewustzijn dat dit de beste oplosing is.”

Tsjechoslowakije ontstond na het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918 uit de resten van Oostenrijk-Hongarije.