Madonna positief voor imago meisjes

AMSTERDAM, 20 JUNI. Het corset van Madonna: teken van seksuele bevrijding of cultureel keurslijf? Zet de Amerikaanse zangeres, die zich bij voorkeur kleedt in lingerie, haar lichaam in voor zichzelf of is ze het produkt van de erotische wens van mannen? Die vraag stond gisteren centraal in een debat van ruim honderd, voornamelijk vrouwelijke, wetenschappers in de aula van de Universiteit van Amsterdam.

“Madonna is nuttig. Door zich te gedragen als een prostituée, doorbreekt ze de traditionele ideeën over vrouwen”, betoogde de Britse wetenschapster S. Lees. “In haar songteksten laat ze goede en slechte meisjes aan het woord. Ze speelt met de imago's die er bestaan van meisjes, dat is positief.”

De Nederlandse onderzoekster M. de Waal, die participerend onderzoek heeft gedaan naar meisjes op de middelbare school, relativeerde de invloed die uitgaat van Madonna's goed gebouwde lichaam. “Dat ze er goed moeten uitzien, is slechts een van de vele eisen die aan meisjes worden gesteld. Ze moeten bijvoorbeeld ook wiskunde kiezen. Een perfect uiterlijk is niet het enige ideaalbeeld waaraan meisjes, en ook jongens, moeten voldoen.”

Met het debat, waarin het corset van Madonna overwegend bevrijdend werd genoemd, werd het eerste internationale congres over meisjes afgesloten, dat vanaf woensdag werd gehouden in Amsterdam. Het congres was vernoemd naar een onschuldiger meisje dan Madonna: Alice in Wonderland.

De 120 wetenschappers die aan het congres deelnamen kunnen eigenlijk ook als Alice worden beschouwd, meent organisatrice M. de Ras. “Ze zijn pioniers in het onderzoek naar meisjes dat nog in de kinderschoenen staat. Meisjes vielen altijd buiten vrouwenstudies en jeugdstudies, die in feite "jongensstudies' waren”, aldus De Ras die zelf bezig is aan een onderzoek naar meisjes in Nederland vanaf de zestiende eeuw tot nu.

Academici zijn zich pas de laatste jaren gaan interesseren voor meisjes als aparte groep. De Britse sociologe A. Mc Robbie wordt gezien als grondlegger van de discipline meisjesstudies. Tien jaar geleden kwam zij tot de conclusie dat jeugdstudies uitsluitend zijn geconcentreerd op "jongens-thema's' als agressie en rondhangen op straat. Zij begon daarom een onderzoek naar de leefwereld van meisjes zoals die tot uiting komt in Engelse bladen die zijn te vergelijken met Tina en Yes.

In Nederland kwam de studie naar meisjes zo'n vijf jaar geleden op gang. Een van de conclusies die De Ras trekt na drie dagen internationaal congres, is dat het onderzoek naar meisjes hier in verhouding vergevorderd is. Zo verscheen in 1989 het veelbesproken boek van De Waal, Meisjes een wereld apart. En dit voorjaar promoveerde P. Naber, ook een van de spreeksters op het congres, op een onderzoek over vriendschap onder jonge vrouwen.

Een ander punt waarop Nederland relatief positief uit de bus komt, is het aparte meisjesbeleid van de overheid. Nederland is het enige land met campagnes die meisjes er toe aanzetten om te gaan studeren en om exacte vakken in hun keuzepaket te kiezen. “Congresgangers uit het buitenland waren positief verrast, toen ze dat hoorden”, aldus De Ras.

Maar de Nederlandse wetenschappers toonden zich sceptischer over het meisjesbeleid. Ze kritiseren de definitie van de overheid, die emancipatie vertaalt in economische zelfstandigheid. Volgens hen creëert de staat een ideaalbeeld van een economisch onafhankelijke, zelfverzekerde meid die goed op haar toekomst is voor bereid. “Niet de Alice, die zich laat meeslepen door de avonturen in Wonderland, maar de Alice die altijd weet wat ze moet doen en altijd de goede beslissingen neemt. Dat wordt de norm voor alle meisjes”, aldus de Tilburgse onderzoekster B. Spoel.

Doel van het congres was, naast het bijeenbrengen van onderzoeksters uit verschillende landen en culturen, de thema's te inventariseren die worden bestudeerd. Puberteit, menstruatie, seks voor het huwelijk, wel of geen kinderen, zijn onderwerpen die vaak terugkomen. Andere studies zijn meer cultuur gebonden. Zoals onderzoek naar "teenage mothers' in Groot-Brittannië, zwerfmeisjes in Brazilië of meisjesbendes in de Verenigde Staten.

“Juist die studies naar meisjes in verschillende culturen, maakte deze drie dagen interessant”, zegt de Canadese A. Hill die het congres “een succes” noemt. Alleen het debat over Madonna, daaraan heeft ze zich vreselijk geërgerd. “Hoe kan je nu denken dat het sekssymbool Madonna een positieve invloed heeft. Meisjes willen helemaal niet geconfronteerd worden met seks. Ze vinden het al erg als ze op straat worden nagefloten.”