Huidig verblijfsdocument eenvoudig na te maken; Vervalste documenten bemoeilijken controle op steunfraude

Voor het einde van dit jaar wil Justitie een nieuw, minder fraudegevoelig vreemdelingendocument invoeren. Met een vervalst verblijfsdocument kan te gemakkelijk misbruik worden gemaakt van sociale voorzieningen. Het nieuwe document wordt een soort creditcard waarin informatie kan worden opgeslagen.

ROTTERDAM, 20 JUNI. “Verblijfsdocumenten voor vreemdelingen in Nederland zijn zo gemakkelijk na te maken dat effectieve controle op misbruik van sociale voorzieningen onmogelijk is. Duizenden illegale vreemdelingen maken in Nederland gebruik van vervalste verblijfsdocumenten.”

R. Michels, hoofd van de vreemdelingendienst in Rotterdam, is een van de leden van de projectgroep die voorstellen moet doen over de invoering van een nieuw verblijfsdocument. De dienst krijgt wekelijks te maken met valse verblijfsdocumenten, die illegalen volgens Michels zien als de sleutel tot de sociale voorzieningen. Voor het begeerde gele papiertje worden bedragen van vijfhonderd tot tienduizend gulden betaald, maar dat geld heeft de koper volgens de vreemdelingendienst snel terugverdiend.

Uit een recent onderzoek van de dienst is gebleken dat het GAK in Rotterdam vorig jaar tenminste 1,6 miljoen gulden ten onrechte aan Ziektewetgeld heeft uitgekeerd. In verband met deze zaak zijn in februari al twee Rotterdammers van Marokkaanse afkomst aangehouden. Bij deze zwendel waren honderden personen betrokken, zegt rechercheur J. Bulsing van de vreemdelingendienst.

Om te laten zien hoe gemakkelijk verblijfsdocumenten zijn na te maken, stort Bulsing een stapel documenten op tafel. Het verhaal over de zwendel met de uitkeringen noemt hij “één grote aanklacht” tegen de langs elkaar heen werkende overheidsinstellingen.

“Om te beginnen geeft het ministerie van justitie lorren van kaarten uit.” Bulsing draait een verblijfsvergunning om en wijst op een vage opdruk van ovale visjes. “Als de beveiliging bijna onzichtbaar is en geen hond weet dat zij erin zit, heeft het natuurlijk weinig zin. Een kind met een stempeldoos kan zo'n papiertje maken.”

Een vreemdeling krijgt een verblijfsvergunning als hij minimaal vijf jaar legaal in Nederland is en kan aantonen dat hij over voldoende middelen beschikt om een duurzaam bestaan op te bouwen. Wie alleen een uitkering heeft, krijgt het document pas na tien jaar.

Een buitenlander die in Nederland wil werken, moet in het bezit zijn van een tewerkstellingsvergunning. Het ministerie van sociale zaken kan echter een ontheffing verlenen. Ook bij het namaken van dat document komt een tekenaar weinig problemen tegen, zegt Bulsing. Hij toont een stapel aan elkaar geniete papieren. “Deze meneer stond aan het loket bij een bank met twee begeleiders. Hij liet zijn paspoort zien en een valse vestigingsvergunning om een lening van 26.000 gulden te sluiten voor een auto. Dat lukte in dit geval niet omdat de bank argwaan kreeg, maar tientallen keren gaat het wel goed.”

Banken kunnen de leningen vaak niet terugvorderen omdat de betrokkene niet op het opgegeven adres verblijf houdt, ook al staat dat in het bevolkingsregister. Volgens de vreemdelingendienst komt dat regelmatig voor. Het bevolkingsregister is verplicht iedereen die zich kan legitimeren in te schrijven. “We kunnen niet met iedereen meelopen om te zien of ze er inderdaad wonen”, zegt een medewerker van het bevolkingsregister in Rotterdam. Als iemand eenmaal is ingeschreven, wordt het uitschrijven een probleem. Bulsing: “Als wij een illegaal hebben aangehouden en uitgezet, kunnen we hem niet laten uitschrijven. Het bevolkingsregister zegt dan dat hij dat zelf moet doen.”

Bittere woorden heeft Bulsing voor het GAK. “De mensen die zich ziek hebben gemeld moeten ter controle bij het GAK komen. Maar wie komt er bij het GAK? Degene die komt zegt alleen maar: "ik ben opgeroepen'. We hebben voor dat onderzoek naar de zwendel in ziektewetuitkeringen voor de deur van het GAK gepost. Dan zag je hoe ze volkomen normaal naar binnenliepen en bij de dokter plotseling pijn aan hun been hadden.”

Het komt voor dat een vreemdeling die in bewaring is gesteld omdat hij met valse papieren aan het werk was, door zijn familie wordt ziekgemeld. “Dan gaat een ziektewetuitkering lopen terwijl hij hier op het bureau zit. Eenmaal in Marokko moet hij zich regelmatig melden om een doktersverklaring in te leveren bij een steunpunt van de ziektewetcontrole. Die doktersverklaringen schijnen niet zo moeilijk te krijgen te zijn. Hun leven lang kunnen ze dan daar de WAO krijgen.”

Een woordvoerder van het GAK bevestigt desgevraagd dat de bedrijfsvereniging niet vraagt naar de verblijfsstatus van iemand die zich in het kader van de ziektewetuitkering komt aanmelden. “Voor het GAK gaat het alleen om de vraag of er een arbeidsverhouding is. Of die arbeidsverhouding nu gebaseerd is op valse papieren of niet, doet er voor ons niet toe. Dat is een zaak voor de dienst inspectie arbeidsverhoudingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid of de dienst fraudebestrijding van de politie.” Een woordvoerder van de Sociale Verzekeringsraad schat het totale bedrag dat in 1991 aan WAO- en AAW-uitkeringen naar Turkse en Marokkaanse banken is overgemaakt, op ongeveer 150 miljoen gulden. Het is onbekend welk deel daarvan frauduleus verkregen is.

Marokko vormt een apart probleem voor de vreemdelingendienst. Volgens de dienst is het nagenoeg onmogelijk Marokkanen die geen, of valse documenten hebben en niet naar Marokko terug willen, uit te zetten. Bulsing: “Ook als we voor honderd procent zeker weten dat iemand een Marokkaan is. Wanneer hij volhoudt dat hij Palestijn of Libanees is, krijgen we van de Marokkaanse ambassade te horen: "we kunnen hem niet accepteren want we weten niet waar hij vandaan komt'.” De Marokkaanse ambassade bevestigt dat bij een meerderheid van de illegalen die door de politie ter uitzetting worden aangevoerd onduidelijkheid heerst over hun identiteit. “Daarover hebben we op dit moment ministerieel overleg”, aldus de woordvoerder van de ambassade.

Het nieuwe verblijfsdocument voor vreemdelingen, dat volgens de plannen aan het einde van dit jaar wordt ingevoerd, zal volgens de vreemdelingendienst veel misbruik tegen kunnen gaan, maar volgens Michels wordt er niet naar gestreefd het document “voor honderd procent waterdicht” te maken. “Als je dat wilt, moet je over identificeerbare gegevens beschikken, zoals een vingerafdruk.” Wel houdt Michels rekening met uitbreidingsmogelijkheden van de informatie in zo'n document.

Justitie experimenteert op dit moment met een nieuwe, door de Staatsdrukkerij en Uitgeverij (SdU) ontwikkelde "gedoogdenkaart'. Dit is een bedrukte kunststofkaart die op verschillende manieren tegen vervalsing is beveiligd. Zo zit er een hologram op en zijn de personalia door een laser-inbrandproces onder het oppervlak aangebracht. Volgens een woordvoerder van het departement is het nog te vroeg iets over het gebruik van dit nieuwe document te zeggen.

Hoe duur het nieuwe verblijfsdocument zal worden, hangt af van de hoeveelheid technologische snufjes die erin verwerkt worden. Zo staat in de zeer goed beveiligde "Schiphol travel pass' - ook door de SdU ontwikkeld - de vingerafdruk van de eigenaar. Maar volgens de SdU is deze smart-card ongeveer tien keer zo duur als een magneetkaart.

Volgens het hoofd van de Rotterdamse vreemdelingendienst is een vingerafdruk de enige echte beveiliging. “Maar het is alleen een beveiliging wanneer het gecontroleerd wordt”, zegt Michels. In Nederland kunnen vingerafdrukken vergeleken worden met het geautomatiseerde HAVANK-systeem. “De fabrikant kan de vraag nu al niet meer aan. Het controleren van een vingerafdruk met het blote oog is zeer tijdrovend. Dan gaat de controle tegen zichzelf werken.”